ఇక సైనికులు, సైనికుల మధ్య పోరు కాదు.. క్షిపణులు, డ్రోన్‌ల మధ్య యుద్ధం.. ఐతే యుద్ధం ఏళ్ల తరబడి సాగుతుంది.. ఏకంగా లక్ష డ్రోన్‌లను సిద్ధం చేసే శక్తి వస్తేనే యుద్ధం చేయగలం.. ప్రస్తుతం భారత్ పరిస్థితి ఏమిటి?

మధ్యధరా మరియు మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతాల్లో జరుగుతున్న ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ ఘర్షణలు ఆధునిక యుద్ధ తంత్రాన్నే మార్చేశాయి. వాయుసేన బలం తక్కువగా ఉన్న దేశాలు కూడా డ్రోన్లు, క్షిపణుల ద్వారా శక్తివంతమైన రక్షణను నిర్మించుకోవచ్చని ఇరాన్ నిరూపించింది.

• అసమాన యుద్ధం (Asymmetric Warfare): కోట్ల విలువైన పేట్రియాట్ క్షిపణి వ్యవస్థను కేవలం కొన్ని వేల రూపాయల విలువ చేసే డ్రోన్ దెబ్బతీస్తోంది. ఇది శత్రువు ఆర్థిక మరియు మానసిక బలాన్ని దెబ్బతీసే కొత్త రకం యుద్ధం.
• భారత్ నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు: యుద్ధం ఇప్పుడు 15-20 రోజుల్లో ముగిసేది కాదు, ఏళ్ల తరబడి సాగొచ్చు. రష్యా తరహాలో ఆంక్షలను ఎదుర్కొని యుద్ధం చేయాలంటే ‘స్వయం సమృద్ధి’ (Self-reliance) తప్పనిసరి.
• డ్రోన్ల అవశ్యకత: భారత్ వద్ద ప్రస్తుతం ‘నాగాస్త్ర’ (Nagastra), ‘శేష్‌నాగ్’ (Sheshnag) వంటి అత్యాధునిక డ్రోన్లు ఉన్నప్పటికీ, అవి వందల్లో ఉండటం సరిపోదు. ఉక్రెయిన్ ఏడాదికి 60 లక్షల డ్రోన్ల లక్ష్యంతో పని చేస్తోంది. భారత్ వద్ద కనీసం 50 లక్షల డ్రోన్లు సిద్ధంగా ఉండాలి.
• గిగా ఫ్యాక్టరీ సంస్కృతి: ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యంతో ఒకేసారి లక్షల డ్రోన్లను తయారు చేసే ‘గిగా ఫ్యాక్టరీ’ (Giga Factory) వ్యవస్థ భారత్‌లో రావాలి.
• ఆర్థిక ప్రభావం: హార్ముజ్ జలసంధి వంటి సముద్ర మార్గాల్లో డ్రోన్ దాడులు జరిగితే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థే అతలాకుతలం అవుతుంది. ఇది కేవలం క్షిపణుల యుద్ధం కాదు, సరఫరా గొలుసు (Supply Chain) యుద్ధం.