అక్టోబర్ 2023 నుండి డిసెంబర్ 2024 మధ్య కాలంలో ఇజ్రాయెల్ జరిపిన సైనిక కార్యకలాపాలు ‘ఎకోసైడ్’ (పర్యావరణ విధ్వంసం) కిందికి వస్తాయని లెబనాన్ ఆరోపించింది. లెబనాన్ నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ సైంటిఫిక్ రీసెర్చ్ (CNRS-L) సమర్పించిన నివేదిక ఆధారంగా ఈ ఆరోపణలు వెల్లువెత్తాయి.
ఎకోసైడ్ అంటే ఏమిటి?
‘ఎకోసైడ్’ (Ecocide) అంటే మానవ కార్యకలాపాల వల్ల పర్యావరణానికి జరిగే భారీ స్థాయి మరియు దీర్ఘకాలిక నష్టం.
- చరిత్ర: ఈ పదాన్ని 1970లో యేల్ యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ ఆర్థర్ డబ్ల్యూ గాల్స్టన్ తొలిసారిగా వాడారు. వియత్నాం యుద్ధంలో ‘ఏజెంట్ ఆరెంజ్’ వాడకం వల్ల జరిగిన పర్యావరణ విధ్వంసాన్ని వివరించడానికి దీనిని ఉపయోగించారు.
- నిర్వచనం: “పర్యావరణానికి తీవ్రమైన, విస్తృతమైన లేదా దీర్ఘకాలిక నష్టం వాటిల్లుతుందని తెలిసి కూడా ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసే చట్టవిరుద్ధమైన పనులను ఎకోసైడ్ అంటారు.”
ప్రస్తుతం రష్యా, ఉక్రెయిన్, ఫ్రాన్స్, బెల్జియం వంటి దేశాలు తమ సొంత చట్టాల్లో దీనిని చేర్చినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో దీనిని ఇంకా ఒక నేరంగా (International Crime) గుర్తించలేదు.
ఇజ్రాయెల్పై లెబనాన్ చేసిన ఆరోపణలేమిటి?
లెబనాన్ పర్యావరణ మంత్రి తమారా ఎల్ జెయిన్ ప్రకారం, ఇజ్రాయెల్ దాడులు ఉద్దేశపూర్వకంగా అడవులు, వ్యవసాయ భూములు మరియు నీటి వనరులను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ఆ నివేదికలోని ముఖ్య అంశాలు:
- అడవుల విధ్వంసం: దాదాపు 5,000 హెక్టార్ల అటవీ ప్రాంతం దెబ్బతింది. ఇది స్థానిక వాతావరణంపై ప్రభావం చూపడమే కాకుండా భూసార క్షీణతకు దారితీసింది.
- వ్యవసాయ నష్టం: సుమారు 118 మిలియన్ డాలర్ల ఆస్తులు (పంటలు, పశువులు), 586 మిలియన్ డాలర్ల ఉత్పత్తి నష్టం వాటిల్లింది. ముఖ్యంగా ఆలివ్ తోటలు, అరటి తోటలు కాలిపోయాయి.
- కాలుష్యం: నేలలో భాస్వరం (Phosphorus) స్థాయిలు ప్రమాదకరంగా పెరిగాయి. గాలిలో డయాక్సిన్లు వంటి విషపూరిత పదార్థాలు చేరాయి.
- ఆర్థిక భారం: మొత్తం నష్టం సుమారు 25 బిలియన్ డాలర్లు (దాదాపు ₹2 లక్షల కోట్లు) ఉంటుందని అంచనా.
ఇజ్రాయెల్ స్పందన
ఈ ఆరోపణలపై ఇజ్రాయెల్ డిఫెన్స్ ఫోర్సెస్ (IDF) స్పందిస్తూ.. తమ కార్యకలాపాల వల్ల పర్యావరణంపై పడే ప్రభావం గురించి తమకు అవగాహన ఉందని, పౌరులకు మరియు పర్యావరణానికి తక్కువ నష్టం కలిగేలా జాగ్రత్తలు తీసుకుంటున్నామని తెలిపింది.
అంతర్జాతీయ చట్టాలు ఏం చెబుతున్నాయి?
ప్రస్తుతానికి పర్యావరణ నష్టాన్ని ‘యుద్ధ నేరం’ (War Crime) కింద పరిగణించవచ్చు. రోమ్ స్టాట్యూట్ ప్రకారం పర్యావరణానికి తీవ్ర నష్టం కలిగించే దాడులు నిషేధం. అయితే, ఎకోసైడ్ను ప్రత్యేక నేరంగా గుర్తించాలని ‘స్టాప్ ఎకోసైడ్ ఇంటర్నేషనల్’ వంటి సంస్థలు పోరాడుతున్నాయి. ఎందుకంటే:
- మానవ కేంద్రితం: ప్రస్తుత చట్టాలు పర్యావరణం వల్ల మనుషులకు జరిగే నష్టంపైనే దృష్టి పెడతాయి. కానీ ఎకోసైడ్ పర్యావరణాన్ని ఒక విడిగా ఉన్న బాధితురాలిగా చూస్తుంది.
- శాంతి కాలం: యుద్ధ నేరాలు కేవలం యుద్ధ సమయంలోనే వర్తిస్తాయి. కానీ ఎకోసైడ్ శాంతి సమయంలో జరిగే భారీ పారిశ్రామిక విధ్వంసాలకు కూడా వర్తించేలా ఉండాలని నిపుణులు కోరుతున్నారు.
తాజా పరిణామాలు
- అక్టోబర్ 2025: ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఫర్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ నేచర్ (IUCN) ఎకోసైడ్ను నేరంగా గుర్తించింది.
- 2025: కౌన్సిల్ ఆఫ్ యూరప్ పర్యావరణ రక్షణ కోసం ఒక చట్టబద్ధమైన ఒప్పందాన్ని ఆమోదించింది.