పాశ్చాత్య దేశాల తరహాలోనే ఇప్పుడు భారతదేశంలో కూడా ‘లివ్-ఇన్’ బంధాల సంస్కృతి పెరుగుతోంది. పెళ్లికి ముందే ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో కొందరు, ఎటువంటి బాధ్యతలు లేని స్వేచ్ఛా జీవనం కోసం మరికొందరు ఈ విధానాన్ని ఎంచుకుంటున్నారు. అసలు లివ్-ఇన్ అంటే ఇద్దరు ప్రేమికులు పెళ్లి చేసుకోకుండానే, వివాహిత జంటలాగే ఒకే ఇంట్లో కలిసి నివసించడం.
భారతదేశం నెమ్మదిగా ఈ మార్పును అంగీకరిస్తున్నప్పటికీ, సాంప్రదాయాలను గౌరవించే మన సమాజంలో ఇంకా దీనిని పూర్తిస్థాయిలో ఆమోదించడం లేదు. ఇలాంటి బంధాల వల్ల స్వేచ్ఛ దొరుకుతుందని అనుకున్నా, అది చాలా మందికి చేదు అనుభవంగా మారుతోంది. ఇందులో మహిళలే కాకుండా పురుషులు కూడా మోసపోతున్నారు.
కేసు వివరాలు: కుటుంబ సభ్యుల నుండి వేధింపులు, బెదిరింపులు వస్తుండటంతో తమకు రక్షణ కల్పించాలని పోలీసులను ఆశ్రయించినా ఫలితం లేకపోవడంతో, లివ్-ఇన్ బంధంలో ఉన్న 12 మంది మహిళలు కోర్టును ఆశ్రయించారు. ఈ పిటిషన్లపై అలహాబాద్ హైకోర్టులో విచారణ జరిగింది.
కోర్టు తీర్పు: 12 పిటిషన్లను కలిపి విచారించిన జస్టిస్ వివేక్ కుమార్ సింగ్ కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు:
- జీవించే హక్కు అత్యున్నతమైనది: పెళ్లి చేసుకోకుండా కలిసి జీవించడం నేరం కాదు. రాజ్యాంగం కల్పించిన ‘జీవించే హక్కు’ అత్యంత విలువైనది. ఒక వ్యక్తి మేజర్ అయితే, అతను ఎవరితో కలిసి ఉండాలో నిర్ణయించుకునే పూర్తి చట్టబద్ధమైన స్వేచ్ఛ అతనికి ఉంటుంది.
- మౌలిక హక్కుల నిరాకరణ చెల్లదు: పిటిషనర్లు పెళ్లి చేసుకోలేదనే కారణంతో వారి ప్రాథమిక హక్కులను నిరాకరించలేము.
- నైతికతతో కోర్టుకు సంబంధం లేదు: వారు కలిసి ఉండటం సరైనదా కాదా అనేది నిర్ణయించడం కోర్టు పని కాదు. వారు ఏ తప్పూ చేయనప్పుడు వారికి రక్షణ కల్పించకపోవడానికి ఎటువంటి కారణం కనిపించడం లేదు.
పోలీసులకు ఆదేశాలు: పిటిషనర్లు మేజర్లు (18 ఏళ్లు నిండిన వారు) అని నిర్ధారించుకోవడానికి అవసరమైన వయస్సు ధృవీకరణ పత్రాలను సమర్పించాలని కోర్టు కోరింది. ఒకవేళ డాక్యుమెంట్లు లేకపోతే ఎముకల పరీక్ష (Ossification Test) ద్వారా వయస్సును నిర్ధారించుకోవాలని పోలీసులకు సూచించింది. మేజర్లు అని తేలితే, ఆ జంటల ప్రశాంత జీవనానికి పోలీసులు ఎటువంటి ఆటంకం కలిగించకూడదని, వారికి తగిన రక్షణ కల్పించాలని కోర్టు ఆదేశించింది.
గృహహింస నుండి మహిళల రక్షణ చట్టం కూడా వివాహేతర బంధాల్లో ఉన్న మహిళలకు కొన్ని పరిష్కారాలను సూచించడం ద్వారా లివ్-ఇన్ బంధాలను గుర్తిస్తోందని కోర్టు ఈ సందర్భంగా గుర్తు చేసింది.