భారతదేశంలో అద్దెకు ఉండేవారు, యజమానులు ఎదుర్కొంటున్న అనేక వివాదాలకు ముగింపు పలికేలా సుప్రీంకోర్టు ఒక కీలకమైన వివరణ ఇచ్చింది. చాలా కాలం పాటు ఒకే ఇంట్లో అద్దెకు ఉంటే ఆ ఇంటిని సొంతం చేసుకోవచ్చని కొందరు అద్దెదారులు భావిస్తుంటారు, అదే సమయంలో యజమానులు కూడా అద్దెదారులను ఖాళీ చేయించడం కష్టమని భయపడుతుంటారు. దీనిపై చట్టం ఏం చెబుతుందో చూద్దాం.
సుప్రీంకోర్టు ఏం చెప్పింది?
భారతదేశంలోని పరిమితి చట్టం (The Limitation Act, 1963) ప్రకారం ‘అడ్వర్స్ పొసెషన్’ (Adverse Possession) అనే నిబంధన ఉంది. దీని ప్రకారం:
- ఒక వ్యక్తి యజమాని ప్రమేయం లేదా అభ్యంతరం లేకుండా 12 ఏళ్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం నిరంతరంగా ఒక ఆస్తిలో (ఇల్లు లేదా షాపు) నివసిస్తే, వారు ఆ ఆస్తిపై చట్టపరమైన హక్కును కోరవచ్చు.
- ముఖ్యమైన నిబంధన: అద్దెదారు 12 ఏళ్లపాటు యజమానికి ఎలాంటి అద్దె చెల్లించకుండా ఉండాలి మరియు ఆ 12 ఏళ్ల కాలంలో యజమాని ఆస్తిని తిరిగి పొందడానికి ఎలాంటి చట్టపరమైన చర్యలు (నోటీసులు ఇవ్వడం వంటివి) తీసుకోకూడదు. యజమాని తన హక్కును వదిలేసినట్లుగా భావించినప్పుడు మాత్రమే ఇది సాధ్యమవుతుంది.
మునుపటి తీర్పులో మార్పు:
గతంలో 2014లో వచ్చిన ఒక తీర్పులో, అద్దెదారు ఎన్ని ఏళ్లు ఉన్నా ఆస్తిని సొంతం చేసుకోలేరని కోర్టు పేర్కొంది. కానీ, తాజా వివరణ ప్రకారం, యజమాని ఆస్తిపై ఎలాంటి ఆసక్తి చూపకుండా 12 ఏళ్లు వదిలేస్తే, అద్దెదారు తన హక్కును క్లెయిమ్ చేయవచ్చు. 12 ఏళ్ల తర్వాత యజమాని బలవంతంగా ఖాళీ చేయిస్తే, అద్దెదారు కోర్టును ఆశ్రయించే అవకాశం కూడా ఉంది.
యజమానులు తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు:
యజమానులు తమ ఆస్తిపై హక్కును కోల్పోకుండా ఉండాలంటే ఈ క్రింది జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి:
- అద్దె ఒప్పందం (Rent Agreement): ఇల్లు అద్దెకు ఇచ్చే ముందే పక్కాగా అద్దె ఒప్పందం చేసుకోవాలి. ఇది అద్దెదారుకు, యజమానికి మధ్య చట్టపరమైన సంబంధాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది.
- అద్దె వసూలు: క్రమం తప్పకుండా అద్దె వసూలు చేయాలి. అద్దె చెల్లించినట్లు రశీదులు లేదా బ్యాంకు లావాదేవీల రికార్డులు ఉండాలి.
- చట్టపరమైన చర్యలు: అద్దెదారు సరిగ్గా స్పందించకపోయినా లేదా ఆక్రమించుకోవాలని చూసినా, వెంటనే 12 ఏళ్ల లోపే పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేయాలి లేదా కోర్టు నోటీసులు ఇవ్వాలి.
- పత్రాల భద్రత: కేవలం ‘విల్లు’ (Will) లేదా ‘పవర్ ఆఫ్ అటార్నీ’ (PoA) పత్రాల ద్వారా మాత్రమే ఆస్తి హక్కులు సంక్రమించవని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. రిజిస్టర్డ్ డాక్యుమెంట్లు మాత్రమే ప్రామాణికం.