భారత ప్రభుత్వం దేశంలోని అతిపెద్ద కార్పొరేట్ సంస్థ అయిన రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ మరియు దాని భాగస్వామ్య సంస్థ బ్రిటీష్ పెట్రోలియం (BP) పై ఇప్పటివరకు జరిగిన అతిపెద్ద క్లెయిమ్ వేసింది. రాయిటర్స్ నివేదిక ప్రకారం, ఒక ప్రత్యేక మధ్యవర్తిత్వ కేసు (Arbitration Case) కింద ప్రభుత్వం ఈ కంపెనీల నుండి సుమారు 30 బిలియన్ డాలర్లు (దాదాపు రూ. 2.50 లక్షల కోట్ల కంటే ఎక్కువ) నష్టపరిహారంగా డిమాండ్ చేసింది.
కృష్ణా గోదావరి (KG) బేసిన్‌లోని D6 బ్లాక్ నుండి గ్యాస్ ఉత్పత్తిలో భారీ తగ్గుదల కారణంగా ఈ వివాదం తలెత్తింది. కంపెనీలు వాగ్దానం చేసిన మేరకు గ్యాస్‌ను ఉత్పత్తి చేయలేదని, దీనివల్ల దేశ సహజ వనరులకు తీరని నష్టం వాటిల్లిందని ప్రభుత్వం ఆరోపిస్తోంది.
అసలు వివాదం ఏమిటి?
కృష్ణా గోదావరి బేసిన్ లోతైన సముద్ర గర్భంలో ఉన్న D1 మరియు D3 అనే రెండు ప్రధాన గ్యాస్ ఫీల్డ్స్ చుట్టూ ఈ వివాదం నెలకొంది.
- భారీ అంచనాలు: 2000వ సంవత్సరంలో ఈ ప్రాజెక్టును రిలయన్స్‌కు అప్పగించినప్పుడు, ఈ ఫీల్డ్స్‌లో 10.3 ట్రిలియన్ క్యూబిక్ అడుగుల (tcf) గ్యాస్ నిల్వలు ఉన్నాయని రిలయన్స్ తొలుత అంచనా వేసింది. కానీ, తర్వాత ఈ అంచనాను 3.1 tcf కి తగ్గించింది.
- ప్రభుత్వ ఆరోపణ: రిలయన్స్ అంచనా వేసిన నిల్వల్లో కేవలం 20 శాతం మాత్రమే వెలికితీసిందని ప్రభుత్వం పేర్కొంది. ఈ భారీ తగ్గుదల సహజ కారణాల వల్ల కాదని, కంపెనీల ‘దుర్వినియోగం’ (Mismanagement) వల్లే జరిగిందని ప్రభుత్వం ట్రిబ్యునల్‌లో వాదించింది.
లోపం ఎక్కడ జరిగింది?
సాంకేతిక కారణాల రీత్యా కూడా ప్రభుత్వం కంపెనీలపై విమర్శలు గుప్పించింది:
- బావుల సంఖ్య: ప్రణాళిక ప్రకారం 31 బావుల (Wells) ద్వారా గ్యాస్ తీయాల్సి ఉండగా, రిలయన్స్ కేవలం 18 బావులను మాత్రమే ఉపయోగించింది.
- నిల్వలకు నష్టం: తగిన మౌలిక సదుపాయాలు లేకుండా, తక్కువ బావుల నుండి ఎక్కువ గ్యాస్‌ను లాగేందుకు చేసిన ప్రయత్నం వల్ల గ్యాస్ నిల్వ ఉండే ప్రదేశం (Reservoir) దెబ్బతిన్నదని ప్రభుత్వం వాదించింది. దీనివల్ల నీరు లీక్ అవ్వడం, ఒత్తిడి సమస్యలు తలెత్తడం వల్ల మిగిలిన గ్యాస్ నిల్వలు ఎప్పటికీ పనికిరాకుండా పోయాయని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
తీర్పు ఎప్పుడు వస్తుంది?
ఈ న్యాయపోరాటం 2016 నుండి కొనసాగుతోంది. ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్ ఈ కేసును విచారిస్తోంది.
- తాజా పరిస్థితి: గత నెల నవంబర్ 7వ తేదీన ఈ కేసులో తుది వాదనలు పూర్తయ్యాయి.
- గడువు: ట్రిబ్యునల్ తన తుది తీర్పును 2026 మధ్య నాటికి వెలువరించే అవకాశం ఉంది.
రిలయన్స్ మరియు బీపీ (BP) కంపెనీలు ఈ ఆరోపణలను తోసిపుచ్చాయి. భూగర్భంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు మరియు నీటి లీకేజీ వల్ల ఉత్పత్తి తగ్గిందని, తాము ప్రభుత్వానికి ఎటువంటి డబ్బు చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదని వాదిస్తున్నాయి.