“కరుణ అనేది చట్టపరమైన హక్కులు, విధులు మరియు బాధ్యతలకు అతీతమైన ఒక ‘ఉచిత కానుక’ వంటిది” అని మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు పేర్కొంది. క్రమశిక్షణా చర్యల అనంతరం తనకు విధించిన నిర్బంధ పదవీ విరమణను (Compulsory Retirement) సవాలు చేస్తూ ఒక మాజీ హెడ్ కానిస్టేబుల్ దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ను కోర్టు కొట్టివేసింది.
జస్టిస్ ఆనంద్ సింగ్ బహ్రావత్ ఈ కేసును విచారించారు. సదరు కానిస్టేబుల్‌ను తొలుత సర్వీసు నుండి తొలగించినప్పటికీ (Dismissal), తర్వాత అతని ‘కరుణ పిటిషన్’ను (Mercy Petition) స్వీకరించిన ప్రభుత్వం, ఆ శిక్షను ‘నిర్బంధ పదవీ విరమణ’గా తగ్గించింది.
కోర్టు తీర్పులోని ముఖ్యాంశాలు:
- కరుణ అనేది హక్కు కాదు: చట్టం అనుమతించే దానికంటే తక్కువ శిక్షను విధించడమే కరుణ. ఇది రాజ్యాంగం కల్పించిన అసాధారణ అధికారం. ఒక వ్యక్తికి తనపై కరుణ చూపాలని కోరే చట్టపరమైన హక్కు ఉండదు.
- న్యాయ సమీక్షకు తావులేదు: కరుణ అనేది చట్టపరమైన హక్కు కాదు కాబట్టి, కరుణ పిటిషన్‌పై ఇచ్చే ఉత్తర్వులను సాధారణంగా కోర్టులు సమీక్షించవు. “చట్టపరమైన హక్కులు ముగిసిన చోటే కరుణ మొదలవుతుంది” అని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
- ప్రభుత్వ ఉదారత: పిటిషనర్ 2007లో ప్రభుత్వం చూపిన కరుణను అంగీకరించి, అప్పటి నుండి పెన్షన్ పొందుతున్నారు. ప్రభుత్వం ఇప్పటికే ఉదారతతో శిక్షను తగ్గించినందున, ఇప్పుడు మళ్లీ దానిని సవాలు చేసే ప్రాథమిక హక్కు పిటిషనర్‌కు లేదు.
కేసు నేపథ్యం: పిటిషనర్ 1981లో కానిస్టేబుల్‌గా చేరి, 1987లో హెడ్ కానిస్టేబుల్‌గా పదోన్నతి పొందారు. ఆ తర్వాత అతనిపై వచ్చిన ఫిర్యాదులపై విచారణ జరిపిన క్రమశిక్షణా అధికారి (SP), 2002లో అతడిని సర్వీసు నుండి తొలగిస్తూ ఉత్తర్వులు ఇచ్చారు. దీనిపై పిటిషనర్ అప్పీల్ చేసుకోగా ఐజీ (IG) దానిని తిరస్కరించారు. చివరగా, రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి కరుణ పిటిషన్ పెట్టుకోగా, ప్రభుత్వం మానవతా దృక్పథంతో అతడిని తొలగించడానికి బదులుగా నిర్బంధ పదవీ విరమణ చేయాలని నిర్ణయించింది.