రాజకీయ విశ్లేషణ: భారత రాజ్యాంగ చట్రానికి బీజేపీ సిద్ధాంతాలు విరుద్ధమని విపక్షాలు చేసే ఆరోపణలు ఒకెత్తయితే.. ప్రజాస్వామ్య పవిత్రతను కాపాడే వ్యవస్థలను ఆ పార్టీ బలహీనపరుస్తోందనే విమర్శలు ఇప్పుడు మరో ఎత్తుకు చేరాయి. తాజాగా పార్లమెంటులో మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లును నియోజకవర్గాల పునర్విభజనతో (Delimitation) ముడిపెట్టడం వెనుక ఒక భారీ రాజకీయ వ్యూహం ఉందనే చర్చ మొదలైంది. ఇది కేవలం ఒక ‘చట్టం’ కాదు, 2029 ఎన్నికల కోసం సిద్ధం చేస్తున్న ఒక ‘మెటాఫిజికల్’ ఆయుధమని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
ఆర్థిక సంక్షోభం – రాజకీయ అనివార్యత
2014లో మోదీ ప్రభుత్వం ‘అభివృద్ధి’ నినాదంతో అధికారంలోకి వచ్చింది. కానీ 2019 నాటికి గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో తలెత్తిన అసంతృప్తిని గమనించి, ఎన్నికల ముందు నగదు బదిలీ పథకాలతో గట్టెక్కింది. అయితే, 2024 ఎన్నికల నాటికి పరిస్థితి మారింది. కోవిడ్ ప్రభావం, ఉక్రెయిన్ యుద్ధం వంటి కారణాలతో ఆర్థిక వ్యవస్థపై భారం పెరిగింది. ఫలితంగా లోక్సభలో బీజేపీకి స్పష్టమైన మెజారిటీ తగ్గింది.
- ఉచితాల భారం: ప్రస్తుతం అన్ని రాష్ట్రాల్లో ‘నగదు బదిలీ’ (Give Cash, Take Vote) మోడల్ రాజ్యమేలుతోంది. ఇది దేశ అప్పుల నిర్వహణకు పెను సవాలుగా మారింది. 2029 నాటికి దేశవ్యాప్తంగా ఇలాంటి భారీ ఉచిత పథకాలను అమలు చేసే ఆర్థిక స్తోమత కేంద్రానికి ఉండకపోవచ్చు.
- బ్రాండింగ్ మారుతోంది: ఇప్పటివరకు ప్రతి పథకానికి ‘ప్రధానమంత్రి’ పేరు ఉండటం కేంద్రానికి ఆక్సిజన్లా పనిచేసింది. కానీ ఇప్పుడు రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు తమదైన శైలిలో పథకాలను ప్రచారం చేసుకుంటూ క్రెడిట్ కొట్టేస్తున్నారు.
మహిళా కోటా.. పునర్విభజన: ఒక వ్యూహాత్మక మలుపు?
ఆర్థికంగా ఓటర్లను సంతృప్తి పరచలేని స్థితిలో, ప్రభుత్వం ఇప్పుడు ‘భావోద్వేగ’ మరియు ‘సామాజిక’ అంశాలపై దృష్టి పెడుతోంది.
- మహిళా రిజర్వేషన్: మహిళా కోటాను 2029 కంటే ముందే అమలులోకి తెస్తామని ప్రకటించడం ద్వారా, ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు బదులుగా ‘మహిళా సాధికారత’ అనే ఒక బలమైన ముద్రను వేసుకోవాలని ప్రధాని ఆశిస్తున్నారు.
- పునర్విభజన భయాలు: ఈ బిల్లును పునర్విభజనతో ముడిపెట్టడం ద్వారా, నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను మార్చే (Gerrymandering) అవకాశం ఉందన్న ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. దక్షిణాది రాష్ట్రాల సీట్ల సంఖ్య తగ్గకుండా చూస్తామన్న హామీ చట్టబద్ధంగా కాకుండా కేవలం మాటలకే పరిమితం కావడం గమనార్హం.
విపక్షాల వాదనలో నిజమెంత?
మహిళా రిజర్వేషన్లలో OBC లేదా ముస్లిం మహిళలకు ప్రత్యేక కోటా కావాలని విపక్షాలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. అయితే, రాజ్యాంగం ప్రకారం ప్రస్తుతం కేవలం SC, ST వర్గాలకే శాసనసభల్లో రిజర్వేషన్లు ఉన్నాయి. కుల గణన జరిగాకనే మహిళా కోటా ఇవ్వాలన్న వాదనను ప్రభుత్వం కొట్టిపారేస్తోంది.
- అంకెలు ఏం చెబుతున్నాయి?: 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం SCల జనాభా సుమారు 16.6%, STల జనాభా **8.6%**గా ఉంది. వీరి ప్రాతినిధ్యం ఇప్పటికే రాజ్యాంగం కల్పించిన రిజర్వేషన్ల ద్వారా కొనసాగుతోంది. కొత్తగా OBC కోటాను ఇందులో చేర్చడం సాంకేతికంగా సంక్లిష్టమైన అంశం.
ముగింపు: ప్రజాస్వామ్య మనుగడపై ప్రశ్నలు?
ప్రస్తుత చర్చ కేవలం హిందూ-ముస్లిం లేదా అగ్రవర్ణ-నిమ్నవర్ణాల మధ్య పోరాటం మాత్రమే కాదు. ఆర్థిక వ్యూహాల్లో విఫలమవుతున్న తరుణంలో, సామాజిక విభజనలను వాడుకుని ‘ఫస్ట్-పాస్ట్-ది-పోస్ట్’ (ఎక్కువ ఓట్లు వచ్చిన వారే విజేత) వ్యవస్థను తమకు అనుకూలంగా మార్చుకోవడమే అసలు లక్ష్యంలా కనిపిస్తోంది.
విలేకరి విశ్లేషణ: దీనిని ప్రజాస్వామ్య విధ్వంసం అని పిలవాలా లేక రాజకీయ మనుగడ కోసం చేస్తున్న ‘డెమొక్రాటిక్ డికాయ్’ (ప్రజాస్వామ్య ఎర) అని పిలవాలా అనేది ప్రజల విచక్షణకే వదిలేయాలి. ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కోవడానికి సామాజిక సమీకరణాలను వాడుకోవడమే ప్రస్తుత రాజకీయాల పరమావధిగా మారింది. 2029 ఎన్నికల కురుక్షేత్రంలో మహిళా ఓటర్లే నిర్ణయాత్మక శక్తిగా మారబోతున్నారనేది మాత్రం జగమెరిగిన సత్యం!