నేటి చరిత్ర: సరిగ్గా 461 ఏళ్ల క్రితం, దక్షిణ భారతదేశపు చివరి గొప్ప హిందూ సామ్రాజ్యమైన విజయనగరం పతనమైంది. యుద్ధం నిర్ణయాత్మక దశలో ఉన్నప్పుడు ఇద్దరు ముస్లిం సోదరులు తమ హిందూ రాజుకు చేసిన ద్రోహం చరిత్ర గమనాన్ని మార్చేసింది.
చారిత్రక గ్రంథాల ప్రకారం.. జనవరి 25, 1565న తాళికోట యుద్ధంలో విజయనగర పాలకుడు అళియ రామరాయలను అహ్మద్ నగర్ సుల్తాన్ హుస్సేన్ నిజాం షా హతమార్చాడు.
హిందూ రాజుపై ఏకమైన నలుగురు సుల్తాన్లు
విజయనగర సామ్రాజ్యం అప్పట్లో సంపద, కళలు మరియు సైనిక శక్తిలో పతాక స్థాయిలో ఉండేది. వాస్తవ పాలకుడైన రామరాయలు దక్కన్ సుల్తానులైన బీజాపూర్, గోల్కొండ, అహ్మద్ నగర్ మరియు బీదర్ మధ్య ఉన్న గొడవలను ఆసరాగా చేసుకుని వారిని ఒకరిపై ఒకరికి ఉసిగొల్పే రాజకీయ నీతిని అనుసరించారు. ఈ పెరుగుతున్న శక్తిని చూసి భయపడిన సుల్తాన్లు, పరస్పర విభేదాలను పక్కన పెట్టి ఒక ‘మహా కూటమి’గా ఏర్పడ్డారు.
ముస్లిం సేనాపతుల ద్రోహం
విజయనగర సైన్యానికి, సుల్తానుల కూటమికి మధ్య ప్రధాన యుద్ధం జనవరి 1565లో ప్రారంభమైంది. విజయనగర సైన్యం సంఖ్యాపరంగా చాలా పెద్దది, కానీ వారి యుద్ధ తంత్రం పాతది (ఏనుగులు, పదాతి దళం). సుల్తానుల వద్ద ఆధునిక ఫిరంగి దళం మరియు వేగవంతమైన అశ్వదళం ఉన్నాయి. యుద్ధం జరుగుతుండగా, రామరాయలు ఎంతగానో నమ్మిన ఇద్దరు ముస్లిం సేనాపతులు—మల్లూ గిలానీ మరియు ముహమ్మద్ గిలానీ (గిలానీ సోదరులు)—తమ పక్షాన్ని మార్చారు.
విజయం అంచున వెన్నుపోటు
విజయనగర సైన్యం గెలుపు అంచున ఉన్న సమయంలో, సుమారు 70,000 నుండి 1,00,000 మంది సైనికులతో ఉన్న గిలానీ సోదరులు అకస్మాత్తుగా శత్రు పక్షంలోకి చేరిపోయారు. తమ ఆధీనంలో ఉన్న ఫిరంగులను సొంత రాజు (రామరాయల) సైన్యం వైపు తిప్పి కాల్పులు జరిపారు. ఈ అకస్మాత్తు పరిణామంతో విజయనగర సైన్యంలో అయోమయం నెలకొంది. దీనిని ఆసరాగా చేసుకుని సుల్తానుల సైన్యం 80 ఏళ్ల రామరాయలను బందీగా పట్టుకుని, కిరాతకంగా తల నరికి చంపారు.
యుద్ధం తర్వాత విధ్వంసం (హంపి పతనం)
ఓటమి తర్వాత, విజేత సుల్తాన్లు విజయనగర నగరాన్ని (నేటి హంపి) ఆరు నెలల పాటు నిర్దాక్షిణ్యంగా దోచుకుని, తగులబెట్టారు. అద్భుతమైన కళాఖండాలు, కట్టడాలు శిథిలాలయ్యాయి. ఇటాలియన్ యాత్రికుడు సీజర్ ఫ్రెడరిక్ ఆ విధ్వంసాన్ని స్వయంగా చూసి తన గ్రంథాల్లో వివరించారు. ఈ యుద్ధంతో దక్షిణ భారతదేశంలో ఇస్లామిక్ ప్రభావం పెరగడమే కాకుండా, పోర్చుగీసు వారి గుర్రాల వ్యాపారం కూడా దెబ్బతింది.