పక్షవాతం లేదా పక్షవాతం (Stroke) అనేది మెదడుకు రక్త ప్రసరణ ఆగిపోవడం వల్ల వచ్చే అత్యవసర వైద్య పరిస్థితి. మెదడుకు రక్తాన్ని తీసుకెళ్లే నాళాల్లో అడ్డంకులు ఏర్పడటం వల్ల లేదా రక్తనాళాలు చిట్లడం వల్ల మెదడుకు ఆక్సిజన్ అందదు. దీనివల్ల మెదడు కణాలు చాలా వేగంగా దెబ్బతింటాయి. పక్షవాతం వచ్చినప్పుడు ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా చికిత్స అందించాలి.
లక్షణాలు:
- ముఖం: నవ్వడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు ముఖం ఒక పక్కకు వంగిపోవడం లేదా ముఖంలో తిమ్మిరి, బలహీనత కలగడం.
- చేతులు: రెండు చేతులు పైకి ఎత్తినప్పుడు ఒక చేయి బలహీనంగా మారి కిందకు పడిపోవడం.
- మాట: మాట్లాడటంలో తడబాటు, మాట స్పష్టంగా లేకపోవడం లేదా ఎదుటివారు చెప్పేది అర్థం చేసుకోవడంలో ఇబ్బంది.
- ఇతర లక్షణాలు: హఠాత్తుగా గందరగోళం చెందడం, శరీరం ఒక వైపు మొద్దుబారిపోవడం, చూపు మసకబారడం.
- తలనొప్పి: ఎటువంటి కారణం లేకుండా అకస్మాత్తుగా తీవ్రమైన తలనొప్పి రావడం.
కారణాలు:
- రక్తం గడ్డకట్టడం (Ischemic Stroke): రక్తనాళాల్లో కొవ్వు పేరుకుపోవడం వల్ల లేదా రక్తం గడ్డకట్టడం వల్ల రక్త ప్రసరణ ఆగిపోవడం.
- రక్తస్రావం (Hemorrhagic Stroke): మెదడులోని రక్తనాళం పగిలి రక్తం మెదడులోకి స్రవించడం వల్ల ఒత్తిడి పెరగడం.
- ముప్పు కారకాలు: అధిక రక్తపోటు (BP), మధుమేహం (Sugar), అధిక కొలెస్ట్రాల్, ఊబకాయం, ధూమపానం మరియు మద్యపానం.
నివారణ మరియు చికిత్స:
పక్షవాతం వచ్చినప్పుడు FAST (Face, Arms, Speech, Time) అనే పద్ధతి ద్వారా లక్షణాలను గుర్తించాలి. పక్షవాతం వచ్చిన 3 నుండి 4.5 గంటల సమయాన్ని ‘గోల్డెన్ అవర్’ (Golden Hour) అంటారు. ఈ సమయంలోపు ఆసుపత్రికి చేరితే, రక్తం గడ్డలను కరిగించే మందుల ద్వారా రోగిని ప్రాణాపాయం నుండి కాపాడవచ్చు.