అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ మరియు ఇరాన్ మధ్య దాడులు జరుగుతున్నాయన్న ప్రచారం నేపథ్యంలో, అసలు ఒక పోరాటాన్ని అధికారికంగా “ప్రపంచ యుద్ధం” అని ఎప్పుడు అంటారో తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం కూడా ఐదో ఏట అడుగుపెడుతున్న తరుణంలో, దీనికి గల ప్రమాణాలను ఇక్కడ తెలుసుకుందాం.
ఏ యుద్ధం ఎప్పుడు ప్రపంచ యుద్ధంగా మారుతుంది?
వాస్తవానికి, ఒక యుద్ధాన్ని ప్రపంచ యుద్ధం అని పిలవడానికి దేశాల సంఖ్య పరంగా ఎటువంటి కచ్చితమైన నిబంధన లేదు. దీనిని నిర్ణయించడానికి చరిత్రకారులు, సైనిక నిపుణులు ప్రధానంగా భౌగోళిక విస్తృతి, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యం మరియు ప్రభావం అనే అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.
అంతర్జాతీయ చట్టాల ప్రకారం కూడా ఇన్ని దేశాలు ఉంటేనే ప్రపంచ యుద్ధం అనాలనే రూల్ లేదు. ఇది చట్టపరమైన పదం కాదు, చారిత్రక పదం. ప్రపంచంలోని అగ్రరాజ్యాలు నేరుగా యుద్ధంలోకి దిగి, ఆ పోరాటం ప్రపంచంలోని పలు ప్రాంతాలకు వ్యాపించినప్పుడు చరిత్రకారులు దీనిని వరల్డ్ వార్‌గా గుర్తిస్తారు.
ప్రపంచ యుద్ధానికి ఉండాల్సిన ప్రధాన షరతులు:
- అగ్రరాజ్యాల ప్రమేయం: అమెరికా, రష్యా, చైనా వంటి గ్లోబల్ సూపర్ పవర్స్ మరియు NATO వంటి సైనిక కూటములు నేరుగా యుద్ధంలోకి దిగడం ప్రధాన షరతు. గతంలో జరిగిన రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల్లోనూ శక్తివంతమైన దేశాలు నేరుగా తలపడటం వల్ల అవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించాయి.
- భౌగోళిక విస్తృతి: యుద్ధం కేవలం ఒకే ప్రాంతానికి పరిమితం కాకూడదు. అది పలు ఖండాలు, సముద్ర మార్గాలు మరియు గగనతలాలకు వ్యాపించాలి. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం యూరప్, ఆఫ్రికా, మధ్యప్రాచ్యాల్లో జరగగా.. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం ఏషియా, పసిఫిక్ మహాసముద్రం వరకు విస్తరించింది.
- ప్రపంచం రెండు వర్గాలుగా విడిపోవడం: ప్రపంచ యుద్ధంలో దేశాలు రెండు ప్రత్యర్థి వర్గాలుగా విడిపోతాయి (ఉదాహరణకు రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో మిత్రదేశాలు మరియు అక్షరాజ్యాలు). ఈ సైనిక కూటములు స్థానిక వివాదాలను అంతర్జాతీయ ఘర్షణలుగా మారుస్తాయి.
చారిత్రక ఉదాహరణలను చూస్తే.. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో 30కి పైగా దేశాలు, రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో 50కి పైగా దేశాలు పాల్గొన్నాయి. ప్రస్తుతం ఇరాన్ విషయంలో జరుగుతున్న చర్చలను నిపుణులు ఇంకా “ప్రాంతీయ యుద్ధం” (Regional War) గానే పరిగణిస్తున్నారు.