ప్రైవేట్ ఫిర్యాదుల విషయంలో, ఫిర్యాదుదారు స్టేట్‌మెంట్‌ను రికార్డ్ చేయడానికి ముందే నిందితుడికి నోటీసు ఇచ్చి వారి వాదన వినాలా? అనే అంశంపై స్పష్టత నిచ్చేందుకు ఢిల్లీ హైకోర్టు ఈ వ్యవహారాన్ని పెద్ద బెంచ్ (Larger Bench) కు బదిలీ చేసింది.
అసలు వివాదం ఏమిటి?
పాత చట్టం (CrPC) మరియు కొత్త చట్టం (BNSS) మధ్య ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన మార్పు ఈ వివాదానికి కారణం:
- పాత చట్టం (CrPC సెక్షన్ 200): మెజిస్ట్రేట్ ఒక ఫిర్యాదును స్వీకరించినప్పుడు, మొదట ఫిర్యాదుదారుని మరియు సాక్షులను ప్రమాణ పూర్వకంగా విచారించేవారు. ఆ తర్వాతే నిందితుడికి సమన్లు పంపాలా వద్దా అని నిర్ణయించేవారు.
- కొత్త చట్టం (BNSS సెక్షన్ 223): దీని ప్రకారం, మెజిస్ట్రేట్ కేసును విచారణకు స్వీకరించేటప్పుడు (Cognisance తీసుకునేటప్పుడు), నిందితుడికి తన వాదన వినిపించే అవకాశం కల్పించకుండా కేసును ముందుకు తీసుకెళ్లకూడదని ఒక కొత్త నిబంధన (Proviso) చేర్చారు.
హైకోర్టు ముందున్న ప్రధాన ప్రశ్నలు:
జస్టిస్ స్వరణ కాంత శర్మ ఈ కింది రెండు ప్రశ్నలను లేవనెత్తారు:
- కాగ్నిజెన్స్ (Cognisance) అంటే ఏమిటి?: మెజిస్ట్రేట్ ఏ దశలో కేసును అధికారికంగా విచారణకు స్వీకరించినట్లు భావించాలి? ఫిర్యాదుదారుని విచారించడం అనేది కాగ్నిజెన్స్ తీసుకోవడానికి ముందటి దశా లేక తర్వాత దశా?
- నోటీసు ఎప్పుడు ఇవ్వాలి?: నిందితుడికి నోటీసు ఏ సమయంలో ఇవ్వాలి?
- (ఎ) ఫిర్యాదు అందిన వెంటనే, ఫిర్యాదుదారు స్టేట్‌మెంట్ రికార్డ్ చేయకముందేనా?
- (బి) ఫిర్యాదుదారు స్టేట్‌మెంట్ రికార్డ్ చేసిన తర్వాత, కానీ కేసుపై తుది నిర్ణయం తీసుకోకముందేనా?
ఇరుపక్షాల వాదనలు:
- నిందితుడి తరపు వాదన: ఫిర్యాదుదారు మరియు సాక్షుల స్టేట్‌మెంట్‌లు రికార్డ్ చేసిన తర్వాతే మాకు నోటీసు ఇవ్వాలి. అప్పుడే ఫిర్యాదులో ఉన్న బలం ఏమిటో మాకు తెలుస్తుంది మరియు మేము సమర్థవంతంగా సమాధానం చెప్పగలం.
- ఫిర్యాదుదారు తరపు వాదన: స్టేట్‌మెంట్ రికార్డ్ చేయడమే ‘కాగ్నిజెన్స్’ (విచారణ స్వీకారం) కిందకు వస్తుంది. కాబట్టి, అసలు స్టేట్‌మెంట్ రికార్డ్ చేయకముందే నిందితుడికి నోటీసు ఇవ్వాలి, లేకపోతే అది కొత్త చట్టాన్ని ఉల్లంఘించినట్లే అవుతుంది.
కోర్టు అభిప్రాయం:
గతంలో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పులన్నీ పాత చట్టం (CrPC) భాషపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. కానీ BNSS లో పదజాలం మారింది కాబట్టి, పాత తీర్పులను పునఃసమీక్షించాల్సిన అవసరం ఉందని హైకోర్టు భావించింది. అందుకే ఈ విషయాన్ని పెద్ద బెంచ్‌కు పంపారు.