పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టరేట్ (ED) చేపట్టిన తాజా చర్యలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రకంపనలు సృష్టిస్తున్నాయి. ఐ-ప్యాక్ (I-PAC) డైరెక్టర్ ప్రతీక్ జైన్ నివాసం మరియు కార్యాలయాలపై గురువారం ఈడీ దాడులు నిర్వహించింది. అయితే, ఈ దాడులు జరుగుతుండగానే సీఎం మమతా బెనర్జీ తన కాన్వాయ్‌తో అక్కడికి చేరుకుని, కొన్ని ఫైళ్లు మరియు ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను తనతో తీసుకెళ్లడం సంచలనం సృష్టించింది.
ఈ ఘటనపై ఈడీ ‘సాక్ష్యాధారాల చోరీ’ అని ఆరోపించగా, మమత మాత్రం ఈడీ ‘ఎన్నికల వ్యూహాలను దొంగిలిస్తోందని’ ఆరోపించారు. ప్రస్తుతం ఈ వ్యవహారం కలకత్తా హైకోర్టుకు చేరింది.
ఈడీ (ED) అంటే ఏమిటి? దానికి ఇంత శక్తి ఎలా వచ్చింది?
1. ఈడీ పుట్టుక: ఈడీని మే 1, 1956న ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ కింద ‘ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ యూనిట్’గా ఏర్పాటు చేశారు. 1957లో దీని పేరును ‘ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టరేట్’గా మార్చారు. ప్రారంభంలో విదేశీ మారక ద్రవ్య చట్టం (FERA) ఉల్లంఘనలను పర్యవేక్షించడమే దీని పని.
2. అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం ఇచ్చిన ‘బ్రహ్మాస్త్రం’: 1999లో ఫెమా (FEMA) చట్టం ద్వారా ఈడీ బలోపేతమైంది. కానీ, 2002లో తీసుకువచ్చిన మనీలాండరింగ్ నిరోధక చట్టం (PMLA) ఈడీకి ఎదురులేని అధికారాలను ఇచ్చింది.
PMLA చట్టం ఈడీని ‘సూపర్ పవర్’గా ఎలా మారుస్తుంది?
- ఈడీ ముందు వాంగ్మూలం: సాధారణ పోలీస్ కేసులో నిందితుడు పోలీసుల ముందు ఇచ్చే స్టేట్‌మెంట్ కోర్టులో సాక్ష్యంగా చెల్లదు. కానీ, PMLA సెక్షన్ 50 ప్రకారం, ఈడీ అధికారుల ముందు ఇచ్చే వాంగ్మూలం కోర్టులో తిరుగులేని సాక్ష్యంగా (Admissible Evidence) పరిగణించబడుతుంది.
- ఆస్తుల జప్తు: ఏదైనా ఆస్తి అక్రమ సంపాదనతో కొన్నదని ఈడీకి అనుమానం వస్తే, నేరం నిరూపితం కాకముందే ఆ ఆస్తిని జప్తు (Attach) చేసే అధికారం ఈడీకి ఉంది.
- బెయిల్ లభించడం కష్టం: ఈ చట్టం కింద అరెస్ట్ అయితే బెయిల్ రావడం చాలా కష్టం. నిందితుడు తాను నిర్దోషినని కోర్టుకు ప్రాథమికంగా నిరూపించుకోవాల్సి ఉంటుంది. అందుకే అరవింద్ కేజ్రీవాల్ వంటి నేతలు నెలల తరబడి జైల్లో ఉండాల్సి వచ్చింది.
- నిరూపణ బాధ్యత నిందితుడిదే: సాధారణంగా ‘నేరం నిరూపించే వరకు నిందితుడు నిర్దోషి’. కానీ PMLAలో ‘బర్డన్ ఆఫ్ ప్రూఫ్’ నిందితుడిపైనే ఉంటుంది. అంటే తన దగ్గరున్న డబ్బు చట్టబద్ధమైనదని నిందితుడే నిరూపించుకోవాలి.
సీబీఐ (CBI) కంటే ఈడీ ఎందుకు ప్రమాదకరం?
సీబీఐ కేవలం అవినీతి జరిగిందా లేదా అని విచారిస్తుంది. కానీ ఈడీ, ఆ అవినీతి ద్వారా వచ్చిన ప్రతి రూపాయి ఎక్కడికి వెళ్ళింది? దానిని ‘వైట్ మనీ’గా ఎలా మార్చారు? (Money Trail) అనే అంశంపై లోతుగా దర్యాప్తు చేస్తుంది. దీనికి పోలీసులు లేదా సీబీఐ నమోదు చేసిన ఎఫ్ఐఆర్ (FIR) ఆధారంగా దర్యాప్తు చేసే అధికారం ఉంటుంది.
మమతా బెనర్జీ చిక్కుల్లో పడతారా?
చట్టపరంగా చూస్తే, దర్యాప్తు సంస్థ స్వాధీనం చేసుకోవాల్సిన ఫైళ్లను అడ్డుకోవడం లేదా వాటిని తీసుకెళ్లడం సాక్ష్యాధారాల ధ్వంసం కిందకు రావచ్చు. అయితే, మమతా బెనర్జీ ఆ ఫైళ్లు కేవలం రాజకీయ వ్యూహాలకు సంబంధించినవని కోర్టులో నిరూపించాల్సి ఉంటుంది. ఒకవేళ ఆ ఫైళ్లలో ఆర్థిక అక్రమాలకు సంబంధించిన ఆధారాలు ఉంటే, అది ఆమెకు ఇబ్బందికరంగా మారుతుంది.