ఫిబ్రవరి 1 వచ్చిందంటే చాలు, దేశం దృష్టి అంతా టీవీల పైనే ఉంటుంది. ఎందుకంటే ఆ రోజు మన ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ పార్లమెంటులో కేంద్ర బడ్జెట్ (Union Budget) ప్రవేశపెడతారు. దీనినే రాజ్యాంగ భాషలో వార్షిక ఆర్థిక నివేదిక (Annual Financial Statement – AFS) అని కూడా పిలుస్తారు.
వచ్చే ఏడాది కాలంలో ప్రభుత్వానికి ఎక్కడి నుండి డబ్బు వస్తుంది? వచ్చిన డబ్బును ఎక్కడ ఖర్చు చేస్తారు? అనే లెక్కలే ఈ బడ్జెట్. అయితే బడ్జెట్ ప్రసంగంలో వాడే సాంకేతిక పదాలు సామాన్యులకు అర్థం కావు. బడ్జెట్‌ను క్లియర్ గా అర్థం చేసుకోవాలంటే ఈ పదాల అర్థం తెలుసుకోవడం తప్పనిసరి.
1. ఖర్చులో రకాలు: ప్రభుత్వం చేసే ఖర్చును రెండు రకాలుగా విభజిస్తారు:
- మూలధన వ్యయం (Capital Expenditure/Capex): రోడ్లు, రైల్వేలు, పాఠశాలలు, ఆసుపత్రుల నిర్మాణం వంటి వాటిపై చేసే ఖర్చు. ఇది దేశ ఆస్తులను పెంచుతుంది మరియు అభివృద్ధికి దోహదపడుతుంది.
- రెవెన్యూ వ్యయం (Revenue Expenditure): ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల జీతాలు, పెన్షన్లు, తీసుకున్న అప్పులకు వడ్డీలు చెల్లించడం వంటివి. ఇది రోజువారీ ఖర్చు లాంటిది, దీనివల్ల కొత్త ఆస్తులు సృష్టించబడవు.
2. అప్పు మరియు ధరల పెరుగుదల:
- ద్రవ్య లోటు (Fiscal Deficit): ప్రభుత్వ ఆదాయం కంటే ఖర్చు ఎక్కువైనప్పుడు ఏర్పడే వెలితి. అంటే సంపాదన కంటే ఖర్చు ఎక్కువైనప్పుడు ప్రభుత్వం చేసే అప్పు అన్నమాట.
- ద్రవ్యోల్బణం (Inflation): మార్కెట్‌లో వస్తువుల ధరలు విపరీతంగా పెరగడం. ఇది పెరిగితే మీ దగ్గర ఉన్న డబ్బు విలువ తగ్గి, వస్తువుల రేట్లు పెరుగుతాయి.
3. మీ జేబుకు చిల్లు పెట్టే పన్నులు:
- ప్రత్యక్ష పన్ను (Direct Tax): మన ఆదాయంపై నేరుగా ప్రభుత్వానికి కట్టే పన్ను (Income Tax).
- పరోక్ష పన్ను (Indirect Tax): మనం కొనే సోపులు, పేస్ట్ లేదా ఇతర వస్తువులపై కట్టే GST వంటివి.
- సెస్ (Cess): స్వచ్ఛ భారత్ లేదా విద్య వంటి ప్రత్యేక అవసరాల కోసం ప్రభుత్వం వసూలు చేసే అదనపు పన్ను.
4. ప్రభుత్వ ఖజానా ఎక్కడ ఉంటుంది?
- కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా (Consolidated Fund of India): ఇది ప్రభుత్వ ప్రధాన ఖాతా. పన్నులు, ఇతర ఆదాయాలన్నీ ఇక్కడే జమ అవుతాయి. పార్లమెంటు అనుమతి లేకుండా దీని నుండి ఒక్క రూపాయి కూడా తీయలేరు.
- ఆకస్మిక నిధి (Contingency Fund): అత్యవసర పరిస్థితులు లేదా ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సంభవించినప్పుడు వాడటానికి ఎత్తిపెట్టిన అత్యవసర నిధి.
5. టాక్స్ సేవింగ్స్ పదాలు:
- TDS: మీకు జీతం రాకముందే లేదా ఇతర చెల్లింపుల సమయంలో ప్రభుత్వం ముందే కట్ చేసే పన్ను.
- న్యూ టాక్స్ రిజీమ్ vs ఓల్డ్ టాక్స్ రిజీమ్: కొత్త పద్ధతిలో పన్ను రేట్లు తక్కువ ఉంటాయి కానీ మినహాయింపులు (Exemptions) ఉండవు. పాత పద్ధతిలో పన్ను రేట్లు ఎక్కువ ఉన్నా, పొదుపు పథకాల్లో పెట్టుబడి పెట్టి పన్ను ఆదా చేసుకోవచ్చు.