భూమిపైకి వచ్చిన అంగారక గ్రహం (మార్స్)..! శాస్త్రవేత్తలకు వరప్రసాదంగా మారిన నది. కానీ ఒక్క జీవి కూడా బతకలేదు. సహజంగానే ఏర్పడిన విచిత్ర నది. ఆశ్చర్యపరిచే చరిత్ర.!!

నైరుతి స్పెయిన్ గుండా ప్రవహించే ‘రియో టింటో’ (Rio Tinto) నదిని గమనిస్తే, అది సహజంగా ఏర్పడిన నదిలా అనిపించదు; బదులుగా, ఒక గొప్ప చిత్రకారుడు తన కుంచెతో గీసిన గాఢమైన ఎరుపు, నారింజ రంగుల వర్ణచిత్రంలా కానవస్తుంది.

సుమారు 50 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రవహించే ఈ నది యొక్క ఈ విచిత్ర రంగు వెనుక ఎలాంటి కృత్రిమ రసాయన వ్యర్థాలు లేదా కాలుష్యం లేవు. బదులుగా, కోట్లాది సంవత్సరాల భూగర్భ భౌగోళిక చరిత్ర, వేలాది ఏళ్లుగా జరుగుతున్న మానవుల ఖనిజ తవ్వకాల (మైనింగ్) పరిశ్రమే దీనికి పూర్తి కారణాలు!

ఈ నది ప్రవహించే ప్రాంతం పూర్వకాలంలో భారీ అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలు జరిగిన ప్రదేశం. దీనివల్ల భూగర్భంలో సల్ఫైడ్ సమృద్ధిగా ఉన్న ఖనిజ నిల్వలు కప్పబడి ఉన్నాయి. వర్షపు నీరు లేదా భూగర్భ జలాలు ఈ ఖనిజాలను చేరుకుని, గాలిలోని ఆక్సిజన్‌తో కలిసినప్పుడు అక్కడ నిరంతర రసాయన మార్పులు జరుగుతాయి.

దీని ఫలితంగా ఇనుము, సల్ఫర్ కలిసిన సంయుక్త పదార్థాలు నీటిలో కరిగి, నది నీటిని ఒక చుక్క కూడా మిగలకుండా తీవ్రమైన ఆమ్ల (అసిడిక్) స్వభావం కలదిగా మారుస్తాయి. నదిలోని కొన్ని భాగాలలో నీటి pH విలువ సుమారు 2 వరకు పడిపోతుంది. ఇది దాదాపు మనం వంటల్లో వాడే వెనిగర్ ఆమ్లత్వానికి సమానం. ఇటువంటి క్రూరమైన, విషపూరితమైన మరియు కఠినమైన ఆమ్లత్వం ఉన్న నీటిలో సాధారణ చేపలు లేదా జలచర మొక్కలు ఒక్క నిమిషం కూడా జీవించలేవు.

అయితే, ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే, ఈ నది జీవం లేని ప్రాంతం ఏమీ కాదు! ఇక్కడ ‘ఎక్స్‌ట్రీమోఫైల్స్’ (Extremophiles) అని పిలిచే సూక్ష్మజీవులు జీవిస్తున్నాయి. ఇతర జీవులకు మరణాన్ని ఇచ్చే ఈ వాతావరణం, ఈ సూక్ష్మజీవులకు వరప్రసాదంగా మారింది. ఈ సూక్ష్మజీవులు సూర్యకాంతిని లేదా సాధారణ సేంద్రీయ పదార్థాలను నమ్ముకోకుండా, నీటిలోని ఇనుము, సల్ఫర్‌లనే తమ శక్తికి కావలసిన ఆహారంగా మార్చుకుని సంతోషంగా జీవిస్తున్నాయి.

ఈ నది రంగుకు సహజ భౌగోళిక కారణాలు ఒకవైపు ఉంటే, మరొకవైపు మానవుల జోక్యం కూడా ఇందులో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తోంది. ఈ ప్రాంతంలో సుమారు 5,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి రాగి యుగం, కంచు యుగం మరియు రోమన్ల పరిపాలనా కాలం నాటి నుండి ఖనిజ తవ్వకాల పరిశ్రమ నడిచినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.

భూగర్భం నుండి సల్ఫైడ్ రాళ్లను తొవ్వి బయటకు తీయడం వల్ల, గాలి, నీరు ఈ ఖనిజాలతో వేగంగా సంపర్కం చెంది సహజ రసాయన మార్పుల వేగాన్ని మరింత వేగవంతం చేశాయి. ఇక్కడ ఉన్న ఆధునిక మైనింగ్ పనులు 2001లో తాత్కాలికంగా నిలిపివేయబడి, ఆ తర్వాత 2016లో మళ్లీ రాగి ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది.

ప్రారంభంలో ఈ నది ఎరుపు రంగు పూర్తిగా మైనింగ్ వ్యర్థాల కాలుష్యమేనని భావించారు. కానీ, శాస్త్రీయ పరిశోధనలు ఇది సహజ సిద్ధమైన భౌగోళిక రసాయన చర్య అని, మైనింగ్ పనులు ఆ ప్రక్రియను కాస్త వేగవంతం చేశాయని వెల్లడించాయి.

ఇప్పుడు ఈ నది కేవలం ఒక పర్యాటక ప్రాంతం మాత్రమే కాదు; బదులుగా, అంతరిక్షంలో గ్రహాంతర జీవుల అన్వేషణ చేసే శాస్త్రవేత్తలకు ఒక సాటిలేని సహజ ప్రయోగశాలగా మారిపోయింది. ఇక్కడ లభించే ‘జారోసైట్’ (Jarosite) అనే ఖనిజం, అంగారక గ్రహం (మార్స్) మట్టిలో కూడా కనుగొనబడింది. కాబట్టి, సెవ్వాయ్ (అంగారక) గ్రహంపై ఒకప్పుడు జీవించి ఉండగల సూక్ష్మజీవుల ఆనవాళ్లను తెలుసుకోవడానికి స్పెయిన్‌లోని ఈ నది శాస్త్రవేత్తలకు అతిపెద్ద ఆధారంగా నిలుస్తోంది.