ఐరోపాలో ఉష్ణోగ్రతలు 40 డిగ్రీల సెల్సియస్ను దాటి నమోదవుతున్న నేపథ్యంలో, ఈ తీవ్రమైన ‘హీట్ వేవ్’ (వడగాల్పులు) భారత నైరుతి రుతుపవనాలపై ప్రభావం చూపుతుందా అన్న ఆందోళన మొదలైంది.
వేల కిలోమీటర్ల దూరంలో జరిగే వాతావరణ మార్పులు కొన్నిసార్లు భారత్ను పరోక్షంగా ప్రభావితం చేయవచ్చు. అయితే, ప్రస్తుతం ఐరోపాలో ఉన్న ఉష్ణోగ్రతలు భారత రుతుపవనాలపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయనడానికి ఎలాంటి ఆధారాలు లేవని వాతావరణ నిపుణులు స్పష్టం చేశారు.
ప్రస్తుతం ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, హంగేరి, స్లోవేకియా వంటి అనేక ఐరోపా దేశాలు తీవ్రమైన వడగాల్పులతో అల్లాడుతున్నాయి. అనేక ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు 40 డిగ్రీలను దాటాయి. దీనికి ప్రధాన కారణం ‘ఒమేగా బ్లాక్ (Omega Block)’ అని పిలువబడే వాతావరణ వ్యవస్థేనని భావిస్తున్నారు. వాతావరణ పటంలో గ్రీకు అక్షరం Ω (ఒమేగా) ఆకారంలో ఏర్పడే అధిక పీడన మండలాన్నే ‘ఒమేగా బ్లాక్’ అంటారు. ఇందులో ఒక బలమైన అధిక పీడన ప్రాంతం, ఇరువైపులా ఉన్న అల్ప పీడన ప్రాంతాల మధ్య చిక్కుకుపోతుంది.
ఒమేగా బ్లాక్ అంటే ఏమిటి? ఈ వ్యవస్థ చాలా నెమ్మదిగా కదలడం వల్ల, ఒకే విధమైన వాతావరణం అనేక రోజులు లేదా వారాల పాటు కొనసాగుతుంది. అధిక పీడనం వల్ల ఆకాశం నిర్మలంగా ఉంటుంది. మేఘాలు ఏర్పడకపోవడం, వర్షం తగ్గడం మరియు సూర్యతాపం నిరంతరం పెరగడం వల్ల తీవ్రమైన ఉష్ణోగ్రతలు నమోదవుతాయి.
నిపుణుల విశ్లేషణ: ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రాపికల్ మెటరాలజీ (IITM) శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ రాజీబ్ చటోపాధ్యాయ మాట్లాడుతూ, ఒమేగా బ్లాక్ వ్యవస్థ ‘రాస్బీ తరంగాలు’ (Rossby Waves) మరియు ‘జెట్ స్ట్రీమ్’ వాతావరణ ప్రవాహాలతో ముడిపడి ఉంటుందని తెలిపారు. రాస్బీ తరంగాలు ఉత్తర అర్ధగోళంలో వేల కిలోమీటర్ల మేర ప్రయాణించే వాతావరణ తరంగాలు. ఇవి ఒక ఖండం నుంచి మరొక ఖండానికి ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం వంటి వాతావరణ పరిస్థితులను పరోక్షంగా ప్రభావితం చేయగలవు. దీనినే శాస్త్రవేత్తలు ‘Atmospheric Teleconnection’ అని పిలుస్తారు.
నైరుతి రుతుపవనాలపై ప్రభావం: ఇంగ్లాండ్లోని రీడింగ్ విశ్వవిద్యాలయ నిపుణులు డాక్టర్ అక్షయ్ దేవరాస్ మాట్లాడుతూ, ప్రపంచంలో ఒక చోట ఏర్పడే పెద్ద వాతావరణ వ్యవస్థలు కొన్నిసార్లు భారత్ను ప్రభావితం చేయవచ్చు. కానీ ప్రస్తుతం ఐరోపాలో ఏర్పడిన ఒమేగా బ్లాక్ భారత వాతావరణాన్ని గణనీయంగా మారుస్తుందనడానికి ఎటువంటి శాస్త్రీయ ఆధారం లేదని స్పష్టం చేశారు.
గతేడాది జూన్ నెలలో ఇలాంటి ఒమేగా బ్లాక్ కారణంగా పశ్చిమ ఆసియా నుండి పొడి గాలులు భారత్లోకి ప్రవేశించి, నైరుతి రుతుపవనాలు సుమారు రెండు వారాల పాటు స్తంభించిపోయాయని ఆయన గుర్తుచేశారు. అయితే, ప్రతి ఒమేగా బ్లాక్ ఘటన ఇలాగే జరుగుతుందని చెప్పలేమని ఆయన వివరించారు.
ముగింపు: శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఒమేగా బ్లాక్ వంటివి తాత్కాలిక ప్రభావాన్ని మాత్రమే చూపుతాయి. కానీ ‘ఎల్ నినో’, ‘లా నినా’ మరియు ‘ఇండియన్ ఓషన్ డైపోల్’ (IOD) వంటి వాతావరణ కారకాలే భారత రుతుపవనాలను ఒక పూర్తి సీజన్ పాటు ప్రభావితం చేస్తాయి. కాబట్టి, ప్రస్తుత ఐరోపా ఉష్ణోగ్రతలు భారత రుతుపవనాలను నేరుగా ప్రభావితం చేసే అవకాశం చాలా తక్కువ.