వైద్య శాస్త్రం మరియు ఆయుర్వేదం ప్రకారం, ఒక మనిషి యొక్క చివరి కాలం (మరణం) సమీపిస్తున్నప్పుడు అతని శరీరంలో అనేక మార్పులు సంభవిస్తాయి. వాటిలో అన్నింటికంటే అత్యంత ముఖ్యమైనది శ్వాసక్రియలో వచ్చే మార్పు.
మరణం అంచున ఉన్న ఒక వ్యక్తికి సాధారణ శ్వాసక్రియ నిలిచిపోయి, ఊపిరి తీసుకోవడంలో తీవ్రమైన ఇబ్బంది ఏర్పడుతుంది. ఈ సమయంలో వారి శ్వాస చాలా నెమ్మదిగా, తక్కువ లోతుతో మారుతుంది. కొన్నిసార్లు కొన్ని సెకన్ల పాటు శ్వాస పూర్తిగా ఆగిపోయి, ఆ తర్వాత అకస్మాత్తుగా మళ్లీ వేగంగా శ్వాస తీసుకోవడం ప్రారంభిస్తారు. వైద్య పరిభాషలో ఈ విచిత్ర స్థితిని ‘చేన్-స్టోక్స్ బ్రీతింగ్’ (Cheyne-Stokes Respiration) అని పిలుస్తారు.
అంతేకాకుండా, మరణం దగ్గర పడుతున్న కొద్దీ గొంతులో శ్లేష్మం (కఫం) లేదా లాలాజలం పేరుకుపోవడం వల్ల, ఊపిరి పీల్చుకునేటప్పుడు ఒక రకమైన వింత శబ్దం రావడం మొదలవుతుంది. ఈ లక్షణాలు కనిపిస్తే సదరు వ్యక్తి చివరి క్షణాలకు చేరుకున్నాడని మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు.
అసలు ‘రివర్స్ బ్రీతింగ్’ అంటే ఏమిటి?
ఇందులో ప్రస్తావించబడిన ‘రివర్స్ బ్రీతింగ్’ (తలక్రిందుల శ్వాస) అనేది ఒక వ్యక్తి శ్వాస తీసుకునేటప్పుడు శరీరంలోని సహజ చలనానికి పూర్తిగా వ్యతిరేకంగా జరిగే ప్రక్రియ. సాధారణంగా, మనం గాలిని లోపలికి పీల్చుకున్నప్పుడు (Inhale) మన కడుపు వెలుపలికి విస్తరించాలి, అలాగే గాలిని బయటకు వదిలినప్పుడు (Exhale) కడుపు లోపలికి ముడుచుకోవాలి.
కానీ, ఈ రివర్స్ బ్రీతింగ్ స్థితిలో దానికి పూర్తి భిన్నంగా జరుగుతుంది. వ్యక్తి గాలిని లోపలికి పీల్చుకున్నప్పుడు కడుపు లోపలికి ముడుచుకుపోతుంది, గాలిని బయటకు వదిలినప్పుడు కడుపు వెలుపలికి ఉబ్బుతుంది. మరణం యొక్క చివరి దశలో శరీరంలోని కండరాలు మరియు నరాల వ్యవస్థ (Nervous System) తమ నియంత్రణను పూర్తిగా కోల్పోవడం వల్లే ఈ అసాధారణమైన తలక్రిందుల శ్వాసక్రియ జరుగుతుందని పరిశోధనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.