పొలిటికల్ డెస్క్, : భారత పార్లమెంటరీ చరిత్రలో 2026 ఏప్రిల్ 17 ఒక కీలక మైలురాయిగా నిలిచిపోనుంది. 2014లో అధికారం చేపట్టిన నాటి నుండి గత 12 ఏళ్లలో ఎన్నడూ లేని విధంగా, ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని ఎన్డీయే (NDA) ప్రభుత్వం లోక్సభలో ఒక బిల్లుపై నేరుగా ఓటమిని చవిచూసింది. రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లు-2026ను ఆమోదించుకోవడంలో ప్రభుత్వం విఫలమవ్వడమే కాకుండా, దానికి అనుబంధంగా ఉన్న మరో రెండు కీలక బిల్లులను కూడా వెనక్కి తీసుకోవాల్సి వచ్చింది.
ఏమిటా 131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు?
2023లో తెచ్చిన ‘నారీ శక్తి వందన్ అధినియం’ (మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం) అమలు కావాలంటే తదుపరి జనగణన మరియు నియోజకవర్గాల పునర్విభజన పూర్తి కావాలి. ఈ ప్రక్రియలో జాప్యాన్ని నివారించి, త్వరగా అమలు చేసేందుకు ప్రభుత్వం ఈ సవరణను తెచ్చింది. దీని ప్రధాన లక్ష్యాలు:
- సీట్ల పెంపు: లోక్సభ స్థానాలను ప్రస్తుతమున్న 543 నుండి 850కి పెంచడం.
- త్వరితగతిన రిజర్వేషన్: 2011 జనగణన ప్రాతిపదికన పునర్విభజన పూర్తి చేసి, 2029 సాధారణ ఎన్నికల నాటికే 33% మహిళా కోటాను అమలు చేయడం.
నంబర్ గేమ్: ప్రభుత్వం ఎక్కడ విఫలమైంది?
రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు కాబట్టి దీనికి ‘ప్రత్యేక మెజారిటీ’ (హాజరైన వారిలో 2/3 వంతు ఓట్లు) అవసరం.
- ఓటింగ్ సమయంలో సభలో ఉన్న సభ్యులు: 528
- బిల్లు పాస్ కావడానికి కావాల్సిన ఓట్లు: 352
- బిల్లుకు అనుకూలంగా వచ్చిన ఓట్లు: 298
- వ్యతిరేకంగా వచ్చిన ఓట్లు (INDIA కూటమి): 230 ప్రభుత్వానికి అవసరమైన సంఖ్య కంటే 54 ఓట్లు తక్కువ రావడంతో ఈ చారిత్రాత్మక బిల్లు సభలో వీగిపోయింది.
విపక్షాల అభ్యంతరం ఏంటి?
రాహుల్ గాంధీ మరియు దక్షిణాది రాష్ట్రాల పార్టీలు ఈ బిల్లును తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. వారి ప్రధాన వాదనలు:
- దక్షిణాదికి అన్యాయం: 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం సీట్లు పెంచితే, జనాభా నియంత్రణను పాటించిన దక్షిణాది మరియు ఈశాన్య రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం తగ్గిపోతుందని ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
- రాజకీయ కుట్ర: మహిళా రిజర్వేషన్ల పేరుతో ఉత్తరాదిలో (బీజేపీ బలంగా ఉన్న చోట) సీట్లు పెంచుకుని అధికారాన్ని ఏకపక్షం చేయడమే ప్రభుత్వ ఉద్దేశమని విమర్శించారు.
- తక్షణ అమలు: ఎటువంటి నిబంధనలు లేకుండా మహిళా రిజర్వేషన్లను వెంటనే అమలు చేయాలని డిమాండ్ చేశారు.
తదుపరి కార్యాచరణ: ప్రభుత్వం vs విపక్షం
ఈ ఓటమి దేశ రాజకీయ ముఖచిత్రాన్ని మార్చబోతోంది.
- ప్రభుత్వ వెనకడుగు: బిల్లు వీగిపోయిన వెంటనే కేంద్ర మంత్రి కిరెన్ రిజిజు నియోజకవర్గాల పునర్విభజన బిల్లు-2026 మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల చట్ట సవరణ బిల్లులను వెనక్కి తీసుకున్నారు.
- 2029 కోటాపై సందిగ్ధత: ఈ పరిణామంతో 2029 ఎన్నికల్లో మహిళా రిజర్వేషన్లు అమలు కావడం దాదాపు అసాధ్యం. కొత్త షెడ్యూల్ ప్రకారం ఇది 2033-34 నాటికి మాత్రమే పూర్తిస్థాయిలో అమల్లోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది.
చారిత్రక వైఫల్యం.. గతంలోనూ ఇలాగే!
గతంలో భూసేకరణ చట్టం, నల్ల చట్టాలు (వ్యవసాయ చట్టాలు) వంటి వాటిపై మోదీ ప్రభుత్వం వెనక్కి తగ్గినప్పటికీ, ఓటింగ్ ద్వారా సభలో బిల్లు వీగిపోవడం ఇదే తొలిసారి. గతంలో 1989లో రాజీవ్ గాంధీ తెచ్చిన పంచాయతీ రాజ్ బిల్లు, 2002లో వాజపేయి తెచ్చిన ‘పోటా’ (POTA) బిల్లులు కూడా ఇలాగే సభల్లో చతికిలపడ్డాయి.
రాజకీయ ‘బ్లేమ్ గేమ్’ మొదలు!
- బీజేపీ వ్యూహం: ఈ ఓటమిని విపక్షాలకు వ్యతిరేకంగా ఆయుధంగా మలచుకోవాలని అమిత్ షా భావిస్తున్నారు. విపక్షాలను ‘మహిళా వ్యతిరేకులు’, ‘దళిత/ఆదివాసీ వ్యతిరేకులు’గా ముద్ర వేస్తూ ప్రజల్లోకి వెళ్లాలని బీజేపీ ప్లాన్ చేస్తోంది.
- విపక్షాల వ్యూహం: మోదీ సర్కార్కు తొలి ఓటమిని రుచి చూపించడంతో విపక్షాల ఆత్మవిశ్వాసం పెరిగింది. ఇది రాజ్యాంగాన్ని, సమాఖ్య వ్యవస్థను కాపాడిన విజయమని వారు ప్రచారం చేసుకుంటున్నారు.