చరిత్ర: సరిగ్గా రెండు వందల ఏళ్ల క్రితం, 1826లో జరిగిన ఒక యాదృచ్ఛిక సంఘటన మానవాళికి అగ్నిని పుట్టించే మరియు వెలుతురును పొందే మార్గాన్ని శాశ్వతంగా మార్చేసింది. ఒక ప్రయోగశాలలో రసాయనాలను కలుపుతున్న అజ్ఞాత ఫార్మాసిస్ట్ ‘జాన్ వాకర్’, అనుకోకుండా అగ్గిపెట్టెను కనిపెట్టారు.
ఆవిష్కరణ ఎలా జరిగింది? ఇంగ్లాండ్కు చెందిన జాన్ వాకర్ వృత్తిరీత్యా సర్జన్, కానీ తర్వాత ఫార్మాసిస్ట్గా మారారు. 1826లో తన ప్రయోగశాలలో పేలుడు పదార్థాలను తయారు చేసే క్రమంలో రసాయనాలను కలిపారు. అప్పుడు ఒక కర్రపై అంటుకున్న రసాయన మిశ్రమం పొరపాటున ఆయన ఫైర్ప్లేస్ రాయికి తగలడంతో ఒక్కసారిగా మంటలు వచ్చాయి. ఇలా అగ్గిపెట్టె ఆవిష్కరణ జరిగింది.
ప్రయాణాన్ని వేగవంతం చేసిన అగ్గిపెట్టె: ఆ కాలంలో పారిశ్రామిక విప్లవం జరుగుతోంది. జేమ్స్ వాట్ ఆవిష్కరించిన ఆవిరి యంత్రాలు (Steam Engines) రవాణా రంగంలో విప్లవం తెచ్చాయి. అయితే, ఆ యంత్రాలను నడపడానికి అవసరమైన మంటను రాజేయడం ఒక కష్టతరమైన పని. రాళ్లు కొట్టి నిప్పు పుట్టించడం లేదా నిప్పురవ్వలను జాగ్రత్తగా కాపాడుకోవడం చేసేవారు. వాకర్ కనిపెట్టిన అగ్గిపెట్టె ఈ ప్రక్రియను సులభతరం చేసింది. దీనివల్ల ప్రయాణ సమయం 12 రోజుల నుండి 8 గంటలకు తగ్గింది.
కాపీ కొట్టిన ప్రపంచం.. గుర్తింపు లేని ఆవిష్కర్త: వాకర్ తన ఆవిష్కరణకు ‘ఫ్రిక్షన్ మ్యాచ్’ (ఘర్షణతో వెలిగే అగ్గిపెట్టె) అని పేరు పెట్టారు. ఆయన ఈ ఫార్ములాను రహస్యంగా ఉంచారు, కానీ పేటెంట్ తీసుకోలేదు. ఫలితంగా, తర్వాతి కాలంలో అనేకమంది దీనిని కాపీ కొట్టి మార్కెట్లోకి తెచ్చారు.
- 1829లో శామ్యూల్ జోన్స్ ‘ల్యూసిఫర్స్’ పేరుతో భారీగా అగ్గిపెట్టెలను ఉత్పత్తి చేశారు.
- 1844లో స్వీడన్లో అగ్గిపెట్టె ఆధునిక రూపాన్ని సంతరించుకుంది.
- కాలక్రమేణా ఇది ఒక భారీ గృహ పరిశ్రమగా మారింది.
ముగింపు: నేడు సిగరెట్ లైటర్లు వచ్చినా, అగ్గిపెట్టె ఇప్పటికీ నిత్యజీవితంలో ఒక ముఖ్యమైన వస్తువుగా మిగిలిపోయింది. అయితే, దీనిని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన జాన్ వాకర్ మాత్రం చరిత్రలో నిలిచిపోలేదు. ఆయన చేసిన కృషికి సరైన గుర్తింపు లభించలేదని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. అందుకే, ఆయన 200వ జన్మదిన వేడుకలను పురస్కరించుకుని, ఆయన సేవలను ప్రపంచానికి తెలియజేయడానికి స్టాక్టన్ నగరంలో ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.