2026 నాటి ఈ అత్యాధునిక యుగంలో కూడా శతాబ్దాల నాటి సైన్స్ వ్యతిరేక అపోహలను, పుకార్లను మానవ మేధస్సు ఇంకా నమ్ముతుండటం ఒక ఆసక్తికరమైన నిజం.
అభివృద్ధి చెందుతున్న వైజ్ఞానిక స్పృహ కంటే వేగంగా అబద్ధాలు ప్రచారమవడానికి వెనుక మానవ మెదడు యొక్క సంక్లిష్టమైన నిర్మాణం, అభిజ్ఞా పక్షపాతం (Cognitive Bias) పనిచేస్తున్నాయి. సంక్లిష్టమైన శాస్త్రీయ సత్యాల కంటే సరళమైన, మానసికంగా తృప్తినిచ్చే కథల పట్ల మన మెదడు చూపే ప్రత్యేక ఆసక్తిని, మన మధ్య ఇప్పటికీ బలంగా నాటుకుపోయిన ముఖ్యమైన సైన్స్ పుకార్ల వెనుక ఉన్న అసలైన మనస్తత్వ శాస్త్రాన్ని గురించిన ఒక సమగ్ర పరిశోధనాత్మక కథనం ఇది.
- మానవులు మెదడులో 10 శాతం మాత్రమే ఉపయోగిస్తారనే అపోహ
ఆధునిక పాప్ సంస్కృతి, హాలీవుడ్ సినిమాలు మరియు మోటివేషనల్ ప్రసంగాలలో అత్యధికంగా పునరావృతమయ్యే ఒక పెద్ద అబద్ధం.. మానవులు తమ మెదడులో కేవలం పది శాతం మాత్రమే ఉపయోగిస్తారని! సినిమాల్లో సూపర్ హీరో క్యారెక్టర్లను ఎలివేట్ చేయడానికి, పర్సనాలిటీ డెవలప్మెంట్ క్లాసులను ఆకర్షణీయంగా మార్చడానికి ఈ వాదనను తరచూ వాడుతుంటారు. కానీ ఆధునిక న్యూరోసైన్స్, ‘ఫంక్షనల్ మాగ్నెటిక్ రెజోనెన్స్ ఇమేజింగ్’ (fMRI) వంటి అత్యాధునిక సాంకేతికతలు ఈ వాదనను పూర్తిగా తోసిపుచ్చుతున్నాయి. మనం నిద్రిస్తున్నప్పుడు లేదా చాలా సాధారణమైన పని చేస్తున్నప్పుడు కూడా మన మెదడులోని మెజారిటీ భాగాలు చురుకుగా పనిచేస్తాయని బ్రెయిన్ స్కానింగ్లు స్పష్టంగా నిరూపించాయి.
పరిణామ సిద్ధాంతం (Theory of Evolution) పరంగా ఆలోచించినా, మానవ శరీరంలో అత్యధికంగా శక్తిని వినియోగించుకునే అవయం మెదడు; శరీరంలోని మొత్తం శక్తిలో దాదాపు ఇరవై శాతం మెదడే వాడుకుంటుంది. అలాంటప్పుడు, పరిణామ క్రమంలో ఉపయోగపడని తొంభై శాతం భాగాన్ని మానవుడు మోసుకుంటూ తిరుగుతాడని అనుకోవడం ముమ్మాటికీ యుక్తిరహితం. అంతేకాకుండా, మెదడుకు జరిగే చాలా చిన్న గాయం లేదా స్ట్రోక్ (పక్షవాతం) కూడా మనిషి మాట్లాడే సామర్థ్యాన్ని, కదలికలను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. మెదడులో తొంభై శాతం ఖాళీగా ఉంటే, చిన్న చిన్న గాయాలు మనిషిని ఇంతగా ప్రభావితం చేయవు.
మన మెదడు ఈ పుకారును ఇష్టపడటానికి కారణం: మానవ మనస్సు ఎల్లప్పుడూ తమ పరిమితులకు మించిన రహస్య శక్తుల గురించి ఆలోచించడానికి ఇష్టపడుతుంది. తమలో ఒక పెద్ద అద్భుత శక్తి దాగి ఉందని, మిగిలిన తొంభై శాతాన్ని కూడా మేల్కొలిపితే తమకు అతీత శక్తులు లభిస్తాయనే ఒక అందమైన ఫాంటసీని ఈ కథ ఇస్తుంది. ఈ ఓదార్పు, నిరీక్షణ ఇచ్చే సుఖం కోసమే మానవ మెదడు శాస్త్రీయ ఆధారాలను పక్కనబెట్టి ఈ అబద్ధాన్ని నమ్ముతోంది.
- గోల్డ్ ఫిష్ (బంగారు చేప) కు మూడు సెకన్ల జ్ఞాపకశక్తి మాత్రమే ఉంటుందనే సాంప్రదాయ జ్ఞానం
మతిమరుపు ఉన్నవారిని లేదా విషయాలను త్వరగా మర్చిపోయేవారిని ఎగతాళి చేయడానికి మనం సాధారణంగా “గోల్డ్ ఫిష్ మెమరీ” అనే పదాన్ని వాడుతుంటాం. బంగారు చేపలకు కేవలం మూడు సెకన్లు మాత్రమే విషయాలు గుర్తుంటాయనే అపోహ నుండి ఈ పదం వచ్చింది. కానీ జంతు శాస్త్రవేత్తలు, సముద్ర జీవశాస్త్రవేత్తలు జరిపిన అనేక శాస్త్రీయ ప్రయోగాలు ఈ మిత్ను పూర్తిగా బద్దలు కొట్టాయి. గోల్డ్ ఫిష్లకు నెలల తరబడి విషయాలను గుర్తుపెట్టుకునే సామర్థ్యం ఉందని ఆధునిక అధ్యయనాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ప్రయోగాల్లో భాగంగా ప్రత్యేక శబ్దాలు లేదా కాంతిని చూపిస్తూ వాటికి ఆహారం ఇచ్చినప్పుడు, రోజుల తర్వాత కూడా ఆ శబ్దాన్ని, కాంతిని గుర్తించి అవి ప్రతిస్పందించగలిగాయి. అంతేకాకుండా, నీటి అడుగున ఉన్న అడ్డంకులను అధిగమించడానికి, తమకు హాని చేసే జీవులను గుర్తించడానికి, సరైన సమయానికి ఆహారం కోసం ఒకచోట చేరడానికి వీటికి సాధ్యమవుతుందని నిరూపితమైంది. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, వాటి జ్ఞాపకశక్తి మూడు సెకన్లకు పరిమితం కాదు, నెలల తరబడి ఉంటుంది.
మన మెదడు ఈ పుకారును ఇష్టపడటానికి కారణం: ఇది చాలా సరళమైనది, వినడానికి ఆసక్తికరమైనది మరియు ఇతరులను ఎగతాళి చేయడానికి సులభంగా ఉపయోగించగల ఒక భాషా ప్రయోగం. సంక్లిష్టమైన జంతుశాస్త్ర వాస్తవాలను చదవడానికంటే మనిషికి ఎప్పుడూ ఆసక్తికరమైన కథలపటే ఆసక్తి ఎక్కువ. ఒక చిన్న జీవి గురించిన ఈ వింతైన మిత్ మెదడుకు ఎక్కువ శ్రమ ఇవ్వకుండా త్వరగా గుర్తుండిపోతుంది కాబట్టే ఇది ఇంతకాలం నిలిచింది.
- వేళ్లు, కీళ్లు విరవడం వల్ల ఆర్థరైటిస్ (కీళ్ల వాతం) వస్తుందనే భయం
మన మధ్య చాలా మంది వేళ్లు లేదా చేతి కీళ్లను తరచూ శబ్దంతో విరుస్తూ ఉండటం చూస్తుంటాం. ఇది చూసినప్పుడు పెద్దలు తరచూ చెబుతుంటారు.. ఇలా చేస్తే వయసు పైబడినప్పుడు కీళ్ల వాతం లేదా ఆర్థరైటిస్ వస్తుందని. ఇతరులను భయపెట్టి ఆ అలవాటును మాన్పించడం కోసమే చాలా మంది ఇలా చెబుతారు. కానీ వైద్యశాస్త్ర అధ్యయనాలు ఈ భయాన్ని పూర్తిగా తోసిపుచ్చుతున్నాయి. మనం చేతివేళ్లు లేదా కీళ్లు విరిచినప్పుడు వచ్చే శబ్దం ఎముకలు ఒకదానికొకటి రాసుకోవడం వల్ల వచ్చేది కాదు, కీళ్ల మధ్య ఉండే ‘సైనోవియల్ ద్రవం’ (Synovial Fluid) లో ఉండే గ్యాస్ బుడగలు పగలడం వల్ల వచ్చే శబ్దం. డాక్టర్ డొనాల్డ్ ఉంగర్ అనే శాస్త్రవేత్త తన జీవితంలోని అరవై సంవత్సరాల కాలం కేవలం తన ఎడమ చేతి వేళ్లను మాత్రమే ప్రతిరోజూ విరుస్తూ, కుడి చేతి వేళ్లను విరవకుండా ఒక ప్రయోగం చేశారు. దీర్ఘకాలిక ప్రయోగం ముగింపులో ఆయన రెండు చేతులకు సమానంగా కీళ్ల వాతానికి సంబంధించిన ఎలాంటి లక్షణాలు లేవని కనుగొన్నారు; ఇందుకు గానూ ఆయనకు ఐజీ నోబెల్ (Ig Nobel) బహుమతి కూడా లభించింది.
మన మెదడు ఈ పుకారును ఇష్టపడటానికి కారణం: వేళ్లు విరిచినప్పుడు వచ్చే ఆ వింత శబ్దం చాలా మందికి నచ్చదు. కాబట్టి ఆ అలవాటును ఇతరులతో మాన్పించడానికి సులభమైన మార్గం వారిని ఒక పెద్ద వ్యాధి గురించి చెప్పి భయపెట్టడమే. “వినడానికి ఏదైనా నచ్చకపోతే, అది శరీరానికి హానికరమై ఉండాలి” అని మానవ మెదడు సహజంగా ఊహించడమే ఈ అపోహ ప్రచారమవడానికి కారణం.
- చక్కెర (షుగర్) పిల్లలలో అతి ఉత్సాహాన్ని, మారామును కలిగిస్తుంది
పిల్లలకు చాక్లెట్లు లేదా మిఠాయిలు ఇస్తే వారికి విపరీతమైన శక్తి లభిస్తుందని, వారు ఒకచోట కుదురుగా ఉండకుండా అల్లరి చేస్తారని ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తల్లిదండ్రులు నమ్ముతారు. అందుకే రాత్రి సమయాల్లో పిల్లలకు స్వీట్లు ఇవ్వడానికి చాలా మంది భయపడతారు. కానీ ‘డబుల్ బ్లైండ్’ పద్ధతిలో జరిపిన విస్తృత క్లినికల్ అధ్యయనాలు చక్కెరకూ, పిల్లల హైపర్ యాక్టివిటీ (Hyperactivity) కీ మధ్య ఎటువంటి శాస్త్రీయ సంబంధం లేదని చూపిస్తున్నాయి. పిల్లలకు చక్కెర ఉన్న ఆహారాన్ని, చక్కెర లేని కృత్రిమ తీపిని ఇచ్చి తల్లిదండ్రుల పరిశీలనకు వదిలేసినప్పుడు.. చక్కెర ఇచ్చారని తల్లిదండ్రులు భావించిన రోజుల్లో పిల్లలు ఎక్కువ అల్లరి చేసినట్లు వారు నమోదు చేశారు. అంటే, పిల్లల ప్రవర్తనలో మార్పు రాలేదు, తల్లిదండ్రుల మనస్సులోని ముందస్తు ఆలోచనలోనే మార్పు వచ్చింది.
మన మెదడు ఈ పుకారును ఇష్టపడటానికి కారణం: పుట్టినరోజు వేడుకలు, పండుగలలో పిల్లలు సహజంగానే చాలా సంతోషంగా, అతి ఉత్సాహంతో ఉంటారు. అలాంటి సందర్భాలలో మిఠాయిలు కూడా ఎక్కువగా ఉంటాయి. పిల్లల ఈ సహజమైన సంబరాన్ని తల్లిదండ్రులు చక్కెరపై నెట్టేస్తారు. తాము నమ్మే విషయాలకు అనుకూలంగా ఉండే ఆధారాలను మాత్రమే స్వీకరిస్తూ ఇతరులను తోసిపుచ్చే మనిషి యొక్క ‘కన్ఫర్మేషన్ బయాస్’ (Confirmation Bias) అనే వైఖరే ఈ మిత్ను బతికిస్తోంది.
- చైనా మహా కుడ్యం (గ్రేట్ వాల్ ఆఫ్ చైనా) అంతరిక్షం నుండి నగ్ననేత్రాలతో కనిపిస్తుంది
మానవ నిర్మిత అద్భుతాలలో ఒకటైన చైనా మహా కుడ్యం అంతరిక్షం నుండి లేదా చంద్రుని నుండి నగ్ననేత్రాలతో చూడవచ్చనేది భూమిపై మెజారిటీ ప్రజలు నమ్మే విషయం. పాఠ్యపుస్తకాలలో కూడా పలుమార్లు ఈ తప్పుడు సమాచారం చోటుచేసుకుంది. కానీ అంతరిక్ష యాత్రికులు (ఆస్ట్రోనాట్స్) ఈ వాదనను పలుమార్లు సరిచేశారు. భూమి యొక్క కక్ష్య నుండి చూసినప్పుడు చైనా మహా కుడ్యం కనిపించదనేది నిజం. మహా కుడ్యానికి పొడవు ఉన్నప్పటికీ దాని వెడల్పు చాలా తక్కువ. పైగా, దానిని నిర్మించిన రాళ్లు, మట్టి రంగు చుట్టుపక్కల ప్రకృతితో కలిసిపోవడం వల్ల అంతరిక్షం అంత దూరం నుండి దానిని వేరుగా గుర్తించలేము. అధిక సామర్థ్యం గల కెమెరా లెన్స్లు లేదా టెలిస్కోప్ల ద్వారా మాత్రమే దీనిని చూడటం సాధ్యమవుతుంది.
మన మెదడు ఈ పుకారును ఇష్టపడటానికి కారణం: ఇది మానవుని అహంకారాన్ని, విజయాలను ప్రశంసించే కథ. “అంతరిక్షం నుండి చూసినా కనిపించేంత పెద్దదానిని మానవుడు నిర్మించాడు” అని ఆలోచించడానికి మన మెదడు ఒక రకమైన గర్వాన్ని, గంభీరతను అనుభవిస్తుంది. మానవీయమైన ఈ గొప్పతనం మెదడుకు మానసిక సంतृప్తిని ఇస్తుంది కాబట్టే ఈ మిత్ ఇంత పాపులర్ అయింది.
- గబ్బిలాలు పూర్తిగా గుడ్డి జీవులు
“గబ్బిలం లాంటి గుడ్డివాడు” అనే ప్రయోగాలు మన భాషల్లో సర్వసాధారణం. రాత్రి వేళల్లో మాత్రమే బయటకు వచ్చే గబ్బిలాలకు చూపుండదని, అవి శబ్ద తరంగాలను (ఎకోలొకేషన్) ఉపయోగించి మాత్రమే ప్రయాణిస్తాయనేది విస్తృతమైన నమ్మకం. కానీ ఈ అవగాహన పూర్తిగా తప్పు. గబ్బిలాలకు చాలా స్పష్టంగా చూడగలిగే కళ్లు ఉన్నాయి. రాత్రి వేళల్లో ప్రయాణించడానికి అవి తమ శబ్ద తరంగ వ్యవస్థను ఉపయోగిస్తాయనేది నిజమే అయినప్పటికీ, వాటికి చూపు కూడా ఉంది. ముఖ్యంగా పండ్లను తిని బతికే పెద్ద రకం గబ్బిలాలకు మానవుల కంటే మెరుగైన రీతిలో రాత్రి వేళల్లో వస్తువులను గుర్తించే, రంగులను చూసే సామర్థ్యం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్నారు.
మన మెదడు ఈ పుకారును ఇష్టపడటానికి కారణం: గబ్బిలాల ‘ఎకోలొకేషన్’ అనే అద్భుత ప్రక్రియను సైన్స్ పూర్తిగా వివరించడానికి ముందే మానవుడు ఏర్పరచుకున్న అపోహ ఇది. చీకటి గుహల్లో నివసించే, వింత రూపం ఉన్న ఒక జీవి గురించి సరళంగా ఆలోచించడానికి “దానికి కళ్లు కనపడవు” అనే ముగింపు మెదడుకు సులువుగా అనిపించింది. పాతకాలపు అలవాట్లను మార్చుకోవడానికి మెదడు నిరాకరించడం కూడా దీనికి కారణం.
- పిడుగు ఎప్పుడూ ఒకే స్థలంలో రెండుసార్లు పడదు
దురదృష్టాల గురించి లేదా అరుదైన ప్రమాదాల గురించి మాట్లాడేటప్పుడు మనం వాడే ఒక శైలి.. “పిడుగు ఒకే చోట రెండుసార్లు పడదు” అని. అంటే ఒక ప్రమాదం జరిగిన చోట మళ్లీ ప్రమాదం జరిగే అవకాశం తక్కువ అనే అర్థంలో. కానీ భౌతికశాస్త్రపరంగా ఇది ముమ్మాటికీ తప్పు. పిడుగు ఎప్పుడూ భూమిపై అత్యంత ఎత్తులో ఉన్న, విద్యుత్ వాహకత (Electrical Conductivity) ఉన్న వస్తువులనే లక్ష్యంగా చేసుకుంటుంది. అందువల్ల ఎత్తైన భవనాలు, కొండలపై పిడుగులు పదే పదే పడుతుంటాయి. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ న్యూయార్క్ నగరంలోని ‘ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్’ పైనే ఒక సంవత్సరంలో సగటున 25 నుండి 100 సార్లు పిడుగులు పడుతుంటాయి.
మన మెదడు ఈ పుకారును ఇష్టపడటానికి కారణం: మానవుడు సహజంగానే విశ్వంలోని క్రమరహిత సంఘటనలను, వాటి అవకాశాలను తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటాడు. ఒక పెద్ద ప్రమాదం లేదా అరుదైన సంఘటన ఒకసారి జరిగిపోయిన తర్వాత, ఇక అది పునరావృతం కాదు అనే ఒక తప్పుడు భద్రతా భావాన్ని (False Sense of Security) నిర్మించుకోవడానికి మన మెదడు ప్రయత్నిస్తుంది. ఈ భయం నుండి లభించే ఓదార్పే ఈ మిత్ను పాపులర్ చేసింది.
శతాబ్దాలు గడిచినా, సాంకేతికత ఎంత పురోగమించినా మానవుని ప్రాథమిక మెదడు నిర్మాణం మారడం లేదనడానికి ఈ సైన్స్ పుకార్ల ఉనికినే నిదర్శనం. శాస్త్రీయ వాస్తవాలు తరచూ సంక్లిష్టంగా, నీరసంగా, కొన్నిసార్లు మన పాత నమ్మకాలను బద్దలు కొట్టేవిగా ఉంటాయి. కానీ పుకార్లు ఎప్పుడూ ఆకర్షణీయంగా, సరళంగా, మన ఊహలను రేకెత్తించేవిగా ఉంటాయి. 2026 లోనూ నకిలీ వార్తలు (ఫేక్ న్యూస్), తప్పుడు సమాచారం సోషల్ మీడియా ద్వారా ఇంత వేగంగా వ్యాపించడానికి వెనుక మానవుని ఈ మానసిక స్థితియే పనిచేస్తోంది. అందువల్ల, వినే విషయాలను అలాగే నమ్మేయకుండా, వాటి వెనుక ఉన్న యుక్తిని, శాస్త్రీయతను అన్వేషించడానికి సిద్ధపడినప్పుడే మానవాళి నిజమైన పురోగతిని సాధించగలదు. అపోహల చెరసాల నుండి వాస్తవాల వెలుగులోకి మారడానికి మన మెదడుకు మనం బోధపూర్వకంగా శిక్షణ ఇవ్వాల్సి ఉంది.