డిజిటల్ ఇండియాలో భాగంగా కేంద్ర మోటార్ వాహన చట్టంలో కీలక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. వాహన యజమానులు మరియు డ్రైవర్లకు సౌకర్యవంతంగా ఉండేలా 20 కొత్త నిబంధనలు అమల్లోకి వచ్చాయి. ఆర్టీఓ (RTO) ఆఫీసుల్లో రద్దీని తగ్గించడం మరియు అవినీతిని నిర్మూలించడమే లక్ష్యంగా ఈ సంస్కరణలు చేపట్టారు. ఇందులో డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ గడువుకు సంబంధించిన మినహాయింపు అత్యంత ప్రధానమైనది.
సామాన్యుల జీవితాన్ని సులభతరం చేయడానికి మరియు వ్యాపార సౌలభ్యాన్ని పెంచడానికి ‘జన్ విశ్వాస్’ (Jan Vishwas) సవరణ బిల్లును పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టారు. కేంద్ర వాణిజ్య, పరిశ్రమల శాఖ సహాయ మంత్రి జితిన్ ప్రసాద ఈ బిల్లును సమర్పించారు. దీని ద్వారా 23 మంత్రిత్వ శాఖల పరిధిలోని 79 చట్టాల్లో 784 సవరణలు ప్రతిపాదించారు. ఇందులో 1988 మోటార్ వాహన చట్టంలో చేసిన మార్పులు హైలైట్‌గా నిలిచాయి.
ప్రధాన మార్పులు ఇవే:
- లైసెన్స్ గడువు ముగిసినా 30 రోజుల గ్రేస్ పీరియడ్: గతంలో లైసెన్స్ గడువు ముగిసిన రోజే అది చెల్లేది కాదు. కానీ కొత్త నిబంధన ప్రకారం, గడువు ముగిసిన తర్వాత కూడా 30 రోజుల సమయం ఉంటుంది. ఈ కాలంలో ఎటువంటి జరిమానా లేకుండా వాహనం నడపవచ్చు మరియు లైసెన్స్ పునరుద్ధరించుకోవచ్చు.
- ఇంటి నుండే లెర్నర్స్ లైసెన్స్ టెస్ట్: లెర్నర్స్ లైసెన్స్ కోసం ఇకపై ఆర్టీఓ ఆఫీసులో క్యూలో నిలబడాల్సిన అవసరం లేదు. ఆధార్ కార్డుతో ఆన్‌లైన్ ద్వారా దరఖాస్తు చేసుకుని, కంప్యూటర్ లేదా స్మార్ట్‌ఫోన్ ద్వారా ఇంటి నుండే పరీక్ష రాయవచ్చు. ఉత్తీర్ణులైన వెంటనే లైసెన్స్ డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు.
- ఆధార్ ఆధారిత కాంటాక్ట్‌లెస్ సేవలు: చిరునామా మార్పు, డూప్లికేట్ లైసెన్స్, ఎన్ఓసి (NOC) వంటి సుమారు 18 రకాల సేవలను ఆధార్ వెరిఫికేషన్ ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లోనే పూర్తి చేయవచ్చు. ఆర్టీఓ ఆఫీసుకు వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదు.
- డ్రైవింగ్ స్కూల్ సర్టిఫికేట్ ఉంటే ఆర్టీఓ టెస్ట్ అవసరం లేదు: గుర్తింపు పొందిన డ్రైవింగ్ శిక్షణ కేంద్రాల్లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సర్టిఫికేట్ పొందిన వారికి, ఆర్టీఓ టెస్ట్ లేకుండానే నేరుగా డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ జారీ చేస్తారు. ప్రస్తుతానికి ఇది పెద్ద నగరాల్లో ప్రారంభమైంది.
- ఏడాది ముందే పునరుద్ధరణ దరఖాస్తు: లైసెన్స్ గడువు ముగిసే వరకు వేచి ఉండక్కర్లేదు. గడువు ముగియడానికి ఏడాది ముందే రెన్యూవల్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు.
- ఆన్‌లైన్ మెడికల్ సర్టిఫికేట్: 40 ఏళ్లు పైబడిన వారు లైసెన్స్ రెన్యూవల్ చేసేటప్పుడు మెడికల్ సర్టిఫికేట్ సమర్పించాలి. ఇప్పుడు డాక్టర్లు నేరుగా ‘పరివాహన్’ పోర్టల్‌లో ఆన్‌లైన్ ద్వారా దీనిని అప్‌లోడ్ చేయవచ్చు.
- డిజిటల్ పత్రాలకు గుర్తింపు: తనిఖీల సమయంలో లైసెన్స్, ఆర్‌సి, ఇన్సూరెన్స్ వంటి పత్రాల అసలు (Original) కాపీలు దగ్గర లేకపోయినా పర్వాలేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వ ‘డిజి లాకర్’ (DigiLocker) లేదా ‘ఎం-పరివాహన్’ యాప్‌లో చూపించే డిజిటల్ పత్రాలు చట్టబద్ధంగా చెల్లుతాయి.
మరికొన్ని ముఖ్యాంశాలు:
- రిజిస్ట్రేషన్ పరిధి తొలగింపు: వాహన రిజిస్ట్రేషన్ కోసం ఒక నిర్దిష్ట ఆర్టీఓ పరిధిలో ఉండక్కర్లేదు. రాష్ట్రంలోని ఏ ఆర్టీఓ ఆఫీసులోనైనా రిజిస్ట్రేషన్ చేయించుకోవచ్చు.
- తక్కువ నేరాలకు జరిమానా మాత్రమే: చిన్నపాటి సాంకేతిక పొరపాట్లకు గతంలో ఉన్న జైలు శిక్షను తొలగించి, కేవలం జరిమానా (Penalty) మాత్రమే విధిస్తారు.
- తొలి ఉల్లంఘనకు హెచ్చరిక: మొదటిసారి చేసే చిన్నపాటి ట్రాఫిక్ ఉల్లంఘనలకు జరిమానా వేయకుండా, కేవలం అధికారిక హెచ్చరిక (Warning) ఇచ్చే అధికారం అధికారులకు ఉంటుంది.
- జరిమానాల్లో 10% పెరుగుదల: ప్రతి మూడేళ్లకు ఒకసారి మోటార్ వాహన జరిమానాలు ఆటోమేటిక్‌గా 10 శాతం పెరుగుతాయి.
- లైసెన్స్ సస్పెన్షన్: ఏడాదిలో 5 సార్ల కంటే ఎక్కువ ట్రాఫిక్ నిబంధనలు ఉల్లంఘిస్తే, వారి లైసెన్స్‌ను 3 నెలల పాటు సస్పెండ్ చేస్తారు (జనవరి 2026 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది).
- హిట్ అండ్ రన్ పరిహారం: హిట్ అండ్ రన్ కేసుల్లో మరణించిన వారి కుటుంబాలకు ఇచ్చే పరిహారం మొత్తాన్ని పెంచారు.
- చలాన్ నోటిఫికేషన్: నిబంధన ఉల్లంఘన జరిగిన 3 రోజుల్లోపు మొబైల్‌కు మరియు 15 రోజుల్లోపు లేఖ ద్వారా వాహన యజమానికి సమాచారం అందించాలి.