పైఠాణ్ నగరాన్ని దేశపు ‘దక్షిణ కాశీ’గా పిలుస్తారు. ఈ ప్రాచీన నగరంలోని ఒక సాదాసీదా గల్లీలో ఒక గొప్ప చారిత్రక నిధి దాగి ఉంది. నాథ్ మందిరం వైపు వెళ్లే దారిలో ‘కావలే గల్లీ’ ఉంటుంది. అక్కడ నివసించే ప్రకాష్ కావలే ఇంట్లో ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ స్వహస్తాలతో రాసిన అసలైన లేఖలు నేటికీ భద్రంగా ఉన్నాయి.
శివాజీ మహారాజ్ రాసిన హస్తలిఖిత లేఖ: శివాజీ మహారాజ్ పట్టాభిషేక వేడుక 1674లో జరిగింది. ఈ కార్యక్రమానికి పైఠాణ్‌కు చెందిన గాగాభట్ కావలే పౌరోహిత్యం వహించారు. కావలే కుటుంబం గాగాభట్ వంశీయులే. పట్టాభిషేకం తర్వాత, శివాజీ మహారాజ్ గోవింద్ భట్‌కు పైఠాణ్ ‘ఉపాధ్యాయ’ పదవిని (రాజ గురువుగా గుర్తింపు) బహూకరించారు. అప్పటి నుండి భోంస్లే రాజవంశం మరియు కావలే కుటుంబం మధ్య ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ సిల్సిలా శివాజీ మహారాజ్ కాలం నుండి హర్జీ భోంస్లే (1676 నుండి 1850) వరకు దాదాపు 240 ఏళ్ల పాటు సాగింది.
ఛత్రపతి సంభాజీ మహారాజ్ రాసిన లేఖ: కావలే కుటుంబంలోని 11 తరాలు ఈ వారసత్వాన్ని కంటికి రెప్పలా కాపాడాయి. ప్రస్తుతం ప్రకాష్ కావలే ఈ నిధికి సంరక్షకుడిగా ఉన్నారు. వారి వద్ద శివాజీ మహారాజ్ ‘మోడీ’ లిపిలో రాసిన లేఖ ఉంది. అందులో.. “పైఠాణ్ ఉపాధ్యాయులుగా కావలే కుటుంబానికి గుర్తింపు ఉంది. భోంస్లే వంశీయులు ఎవరైనా తీర్థయాత్రలకు వస్తే వారికి వంశవృక్షాన్ని చూపించాలి” అని రాసి ఉంది.
అలాగే ఛత్రపతి సంభాజీ మహారాజ్ రాసిన లేఖ కూడా ఉంది. 1689 నాటి 10 లైన్ల ఆ లేఖలో.. “మేము పైఠాణ్‌కు వస్తే షాహీజీ రాజే మరియు శివాజీ రాజే ఇచ్చిన లేఖలను చూపించాలి, లేకపోతే ఉపాధ్యాయ పదవి రద్దు చేయబడుతుంది!” అని స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు. ఈ లేఖపై రాజముద్ర లేకపోయినా, ‘మర్యాదేయం విజయతే’ (Maryadeyam Vijayate) అనే మర్యాద ముద్ర ఉంది.
చారిత్రక నిధి సంరక్షకుడు ప్రకాష్ కావలే: వీరి వద్ద కేవలం శివాజీ, సంభాజీల లేఖలే కాకుండా మాంకోజీ రాజే, పరసోజీ రాజే, వ్యంకోజీ రాజే, షాహూ రాజే, సంతానాజీ రాజే, ముధోజీ రాజే మరియు మల్హర్ రావు హోల్కర్ వంటి ప్రముఖుల లేఖలు కూడా సురక్షితంగా ఉన్నాయి. కొన్ని లేఖలు మోడీ లిపిలో ఉండగా, ప్రకాష్ కావలే నిపుణుల ద్వారా వాటిని మరాఠీ మరియు ఇంగ్లీష్‌లోకి అనువదింపజేశారు. కొన్ని లేఖలను బాలసాహెబ్ పాటిల్ మ్యూజియానికి ఇచ్చినప్పటికీ, మెజారిటీ పత్రాలు ఇప్పటికీ కావలే ఇంట్లోనే భద్రంగా ఉన్నాయి.
ప్రకాష్ కావలే మాట్లాడుతూ.. “మా 11 తరాలుగా ఈ నిధిని కాపాడుకుంటూ వస్తున్నాం. పరిశోధకులు వస్తే మరిన్ని కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి వస్తాయి. మేము పూర్తి సహకారం అందిస్తాం” అని తెలిపారు. శివాజీ మహారాజ్ శౌర్యగాథలను మనం పుస్తకాల్లో చదువుతాం, కానీ ఆయన అసలైన చేతిరాతను చూడటం నిజంగా ఒక అద్భుతమైన అవకాశం. చరిత్ర ప్రేమికులకు ఇది ఒక నిజమైన నిధి.