1950, 60వ దశకాల్లో అమెరికాలో జరిగిన పౌర హక్కుల ఉద్యమంలో (Civil Rights Movement) కీలక పాత్ర పోషించిన జేమ్స్ లాసన్ జీవిత చరిత్రను రాజ్‌మోహన్ గాంధీ తన తాజా పుస్తకంలో ఆవిష్కరించారు. గాంధేయవాదాన్ని అమెరికాకు తీసుకెళ్లడంలో ఆయన చేసిన కృషి అమోఘం.
ఇంటర్వ్యూలోని ముఖ్యాంశాలు:
ప్రశ్న: అసలు జేమ్స్ లాసన్ ఎవరు?
రాజ్‌మోహన్ గాంధీ: జేమ్స్ లాసన్ 2024లో మరణించారు. ఆయన మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్‌కు అత్యంత సన్నిహితుడు మరియు విలువైన సహచరుడు. అమెరికాలోని ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ల సమానత్వం కోసం, న్యాయం కోసం పోరాడిన విప్లవాత్మక యోధుడు. ఆయన పాఠశాల దశ నుండే గాంధీజీ జీవితాన్ని అధ్యయనం చేశారు. 1950లలో మూడేళ్ల పాటు భారతదేశంలోని నాగ్‌పూర్‌లో ఉండి గాంధేయవాదంపై పట్టు సాధించారు. అమెరికాలో అహింసాయుత ప్రత్యక్ష పోరాటాన్ని (Non-violent direct action) నేర్పించిన గొప్ప గురువు ఆయన.
ప్రశ్న: జేమ్స్ లాసన్‌తో మీకు పరిచయం ఎలా ఏర్పడింది?
గాంధీ: 1980లలో జేమ్స్ లా అనే ప్రొఫెసర్ నాకు లాసన్ గురించి చెప్పారు. గాంధీజీ జీవితం గురించి, సత్యాగ్రహం గురించి తెలిసిన ఏకైక అమెరికన్ లాసన్ అని ఆయన వర్ణించారు. చివరకు 2019లో నేను ఆయనను కలిశాను. తన జీవిత కథ రాయడానికి ఆయన అంగీకరించి, పత్రాలన్నీ అందించారు. విశేషమేమిటంటే, 1960లో ఏ వాండర్‌బిల్ట్ యూనివర్సిటీ అయితే ఆయనను బహిష్కరించిందో, అదే యూనివర్సిటీ దశాబ్దాల తర్వాత ఆయనకు క్షమాపణ చెప్పి, అక్కడ ఆయన చిత్రపటాన్ని ఆవిష్కరించింది.
ప్రశ్న: గాంధేయవాదాన్ని ఆయన పౌర హక్కుల ఉద్యమంలో ఎలా అమలు చేశారు?
గాంధీ: వీటిని ‘సిట్-ఇన్’ (Sit-ins) నిరసనలు అని పిలిచేవారు. నల్లజాతీయులను అనుమతించని రెస్టారెంట్లలో యువకులు వెళ్లి కూర్చునేవారు. పోలీసులు వారిని కొట్టి, ఈడ్చి పారేసినా, వారు మాత్రం అహింసాయుతంగా ఉండేవారు. ఈ నిశ్శబ్ద పోరాటం అమెరికా సమాజంలోని జాత్యహంకారాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పింది. ఈ శిక్షణ వెనుక లాసన్ కృషి ఎంతో ఉంది.
ప్రశ్న: గాంధీజీకి మరియు లాసన్‌కు మధ్య ఉన్న పోలికలు ఏమిటి?
గాంధీ: లాసన్ 1950-53 మధ్య అమెరికా సైన్యంలో చేరనందుకు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. అక్కడ తోటి ఖైదీలు ఆయనపై దాడి చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, దానిని అహింసాయుతంగా ఎలా ఎదుర్కోవాలనే సందిగ్ధంలో పడ్డారు. సరిగ్గా ఇలాంటి పరిస్థితులనే గాంధీజీ కూడా దక్షిణాఫ్రికా జైళ్లలో ఎదుర్కొన్నారు. ఇద్దరూ తమ ప్రత్యర్థులకు అహింసతోనే సమాధానం ఇవ్వడం విశేషం.
ప్రశ్న: ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ల పోరాటంలో గొప్ప శక్తి ఉందని గాంధీజీ ముందే పసిగట్టారా?
గాంధీ: అవును, 1936లోనే హౌవార్డ్ థుర్మాన్ నేతృత్వంలోని ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ల బృందం గాంధీజీని కలిసింది. ఆ మూడు గంటల చర్చ తర్వాత గాంధీజీ తన డైరీలో ఇలా రాశారు: “నల్లజాతీయుల నుండి గొప్ప విషయాలు రాబోతున్నాయి. అహింసాయుత పోరాటాన్ని ప్రపంచానికి వారే అందరికంటే బాగా నేర్పిస్తారు” అని ఆయన అప్పుడే ఊహించారు.
ప్రశ్న: లాసన్ నాగ్‌పూర్‌లో ఎందుకు ఉన్నారు? గాంధీ: లాసన్ ఒక మెథడిస్ట్ మినిస్టర్ కావాలనుకున్నారు. ఆ శిక్షణలో భాగంగా ఆయనను నాగ్‌పూర్‌లోని హిస్లాప్ కాలేజీకి పంపారు. అక్కడ ఆయన పాఠాలు చెప్పడమే కాకుండా, భారతీయులకు బాస్కెట్‌బాల్ క్రీడలో కూడా శిక్షణ ఇచ్చారు.
ముగింపు: అప్పట్లో ఆసియా, ఆఫ్రికా దేశాల మధ్య సంఘీభావం చాలా బలంగా ఉండేది. తెల్లజాతీయుల ఆధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా అందరూ సమానత్వం కోరుకునేవారు. అందుకే ఆ కాలంలో భారతదేశం అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు రాజకీయ స్ఫూర్తినిచ్చే ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేదని రాజ్‌మోహన్ గాంధీ వివరించారు.