ఇప్పటి వరకు “ప్రపంచ పోలీస్” అని విర్రవీగిన అమెరికా పట్టు మెల్లమెల్లగా జారిపోతోందా? ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో ఎదురైన పరాజయం, ఇరాన్ ఎదుగుదల, నాటో (NATO) దేశాల వెనకడుగు.. వెరసి ప్రపంచ రాజకీయ చదరంగంలో పావులు తలకిందులుగా మారుతున్నాయి.
దశాబ్దాలుగా ప్రపంచ దేశాల తలరాతను నిర్ణయించే శక్తిగా ‘అమెరికా’ అనే ఈ ఒక్క పదం వెలుగొందింది. కానీ, నేడు పరిస్థితి రివర్స్ అయ్యింది. ‘అగ్రరాజ్యం’ అనే కిరీటం అమెరికా తల నుండి మెల్లగా జారిపోతోందని ప్రస్తుత అంతర్జాతీయ పరిణామాలు స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి.
1. ఆఫ్ఘనిస్తాన్: ఆ ‘మొదటి’ దెబ్బ!
అమెరికా పతనానికి పునాది ఆఫ్ఘనిస్తాన్ యుద్ధంతో పడింది. ఇరవై ఏళ్ల పాటు పోరాడి, కోట్లాది డాలర్లు ఖర్చు చేసి, చివరకు తాలిబన్లకే అధికారాన్ని అప్పగించి హడావుడిగా అమెరికా బలగాలు వెనక్కి వెళ్లిన తీరు, ఆ దేశ సైనిక శక్తిపై ఉన్న నమ్మకాన్ని దెబ్బతీసింది. “మేము ఒక చిన్న సమూహాన్ని కూడా గెలవలేకపోయాము” అనే ముద్ర ప్రపంచ వేదికపై అమెరికాను బలహీనంగా చూపింది.
2. ఇరాన్ పెట్టిన ‘చెక్’ – మారుతున్న ఆట!
నేడు మధ్యప్రాచ్య రాజకీయాల్లో ఇరాన్ ఒక అనివార్య శక్తిగా ఎదిగింది. ఇజ్రాయెల్, అమెరికాల ప్రత్యక్ష హెచ్చరికలను, ఆర్థిక ఆంక్షలను లెక్కచేయకుండా ఇరాన్ నేడు తలెత్తుకుని నిలబడింది. ముఖ్యంగా లెబనాన్ నుండి యెమెన్ వరకు ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న సంస్థలు అమెరికా వ్యూహాలకు అడ్డుకట్ట వేస్తున్నాయి. “ఎదిరించేది అమెరికా అయినా, ఇజ్రాయెల్ అయినా సరే.. వెనక్కి తగ్గేదే లేదు” అన్న ఇరాన్ పట్టుదల అరబ్ దేశాల్లో కొత్త ప్రకంపనలు సృష్టిస్తోంది.
3. చేయిచ్చిన నాటో.. ఒంటరైన అమెరికా!
అమెరికాకు అతిపెద్ద బలం నాటో (NATO) దళం. కానీ, ప్రస్తుత ఉక్రెయిన్ మరియు ఇజ్రాయెల్ వ్యవహారాల్లో అనేక యూరోపియన్ దేశాలు అమెరికా నిర్ణయాలతో విభేదిస్తున్నాయి. అమెరికా కోసం తమ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలి ఇవ్వడానికి ఇప్పుడు నాటో దేశాలు సిద్ధంగా లేవు. అమెరికా సన్నిహిత మిత్రదేశాలే నేడు మౌనం వహించడం లేదా సహాయ నిరాకరణ చేయడం.. అమెరికా యొక్క గ్లోబల్ కంట్రోల్ బలహీనపడిందనడానికి నిదర్శనం.
4. హోర్ముజ్ జలసంధి మరియు ‘యువాన్’ రాజకీయం!
వీటన్నింటికీ మించి ఇరాన్ తీసుకున్న ఆర్థిక నిర్ణయం అమెరికాను ఉలిక్కిపడేలా చేసింది. ప్రపంచ ముడి చమురు రవాణాలో అత్యంత కీలకమైన మార్గమైన హోర్ముజ్ జలసంధిని (Strait of Hormuz) ఇరాన్ తన పూర్తి నియంత్రణలోకి తెచ్చుకుంది. అక్కడ ఇరాన్ తీసుకున్న సంచలన నిర్ణయాలు:
- చైనా నౌకలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది.
- వాణిజ్యంలో అమెరికా డాలర్‌కు బదులుగా చైనా కరెన్సీ ‘యువాన్’ (Yuan) ఉపయోగించబడుతుంది.
ఇది అమెరికా ఆర్థిక వెన్నెముక అయిన ‘పెట్రో-డాలర్’ (Petro-dollar) వ్యవస్థకు విసిరిన అతిపెద్ద సవాలు. డాలర్ విలువ తగ్గినప్పుడు అమెరికా ఆర్థిక అగ్రరాజ్యం హోదా దానంతట అదే పడిపోవడం మొదలవుతుంది.
కొత్త ప్రపంచ క్రమం?
చైనా-ఇరాన్ల సాన్నిహిత్యం, రష్యా మద్దతు, నాటోలో చీలికలు.. ఇవన్నీ కలిసి అమెరికాను ఆత్మరక్షణ స్థితిలోకి నెట్టాయి. “ఏకైక అగ్రరాజ్యం” అనే కాలం ముగిసి, అధికార కేంద్రాలు వివిధ ప్రాంతాలకు విస్తరించడం ప్రారంభమయ్యాయి. అమెరికా కిరీటం కూలిపోతుందా? లేక మళ్ళీ పుంజుకుంటుందా? కాలమే సమాధానం చెప్పాలి!