1935లో స్థాపించబడిన రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఏప్రిల్ 1న తన ఆవిర్భావ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటుంది. ఈ సందర్భంగా దాని చరిత్ర, పనితీరు మరియు కొత్తగా ప్రారంభించిన కార్యక్రమాల గురించి తెలుసుకుందాం. పశ్చిమ ఆసియా యుద్ధం కారణంగా పడిపోతున్న రూపాయి విలువను అదుపు చేసేందుకు ఆర్‌బిఐ తీసుకున్న చర్యలను కూడా ఇక్కడ గమనించవచ్చు.
రచన: ఖుష్బూ కుమారి తేదీ: ఏప్రిల్ 1, 2026
ఆర్‌బిఐ (RBI) – కీలక ముఖ్యాంశాలు:
- స్థాపన: 1926లో ఏర్పాటు చేసిన హిల్టన్ యంగ్ కమిషన్ సిఫార్సుల మేరకు ఆర్‌బిఐ చట్టం, 1934 ద్వారా ఏప్రిల్ 1, 1935న ఇది స్థాపించబడింది.
- విధులు: నోట్ల జారీని నియంత్రించడం, ద్రవ్య స్థిరత్వాన్ని కాపాడటం, ద్రవ్యోల్బణాన్ని అదుపు చేయడం మరియు దేశ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థను పర్యవేక్షించడం దీని ప్రధాన బాధ్యతలు.
- ముఖ్య వ్యక్తులు: ఆర్‌బిఐ మొదటి గవర్నర్ సర్ ఓస్బోర్న్ స్మిత్. స్వతంత్ర భారత తొలి భారతీయ గవర్నర్ సి.డి. దేశ్‌ముఖ్.
- కేంద్ర కార్యాలయం: మొదట కోల్‌కతాలో ఉండగా, 1937లో శాశ్వతంగా ముంబైకి మార్చబడింది.
- జాతీయీకరణ: జనవరి 1, 1949న ఆర్‌బిఐ జాతీయీకరణ చేయబడింది.
ద్రవ్య పరపతి విధానం (Monetary Policy):
మే 2016లో చేసిన సవరణ ద్వారా ఆర్‌బిఐకి ధరల స్థిరత్వాన్ని కాపాడే చట్టబద్ధమైన అధికారం లభించింది. ఇందుకోసం మానిటరీ పాలసీ కమిటీ (MPC) రెపో రేటు వంటి సాధనాలను ఉపయోగిస్తుంది.
- రెపో రేటు (Repo Rate): బ్యాంకులు ఆర్‌బిఐ వద్ద తీసుకునే అప్పులపై వడ్డీ రేటు.
- SDF రేటు: బ్యాంకులు ఆర్‌బిఐ వద్ద ఉంచే అదనపు నిధులపై ఇచ్చే వడ్డీ (2022లో ప్రవేశపెట్టారు).
- CRR & SLR: బ్యాంకులు తమ వద్ద ఉంచుకోవాల్సిన నగదు మరియు లిక్విడ్ ఆస్తుల నిష్పత్తి.
2026 నాటి కొత్త కార్యక్రమాలు:
- డిజిటల్ పేమెంట్స్ భద్రత: ఏప్రిల్ 1, 2026 నుండి కేవలం OTP మాత్రమే కాకుండా, పిన్ (PIN) లేదా ఫింగర్ ప్రింట్ వంటి టూ-ఫ్యాక్టర్ అథెంటికేషన్ తప్పనిసరి. భద్రతా లోపాల వల్ల మోసం జరిగితే బ్యాంకులు పరిహారం చెల్లించాలి.
- e-cheques (ఈ-చెక్స్): సాంప్రదాయ చెక్కులకు డిజిటల్ రూపం. ఇది వేగంగా, సురక్షితంగా మరియు సులభంగా ట్రాక్ చేసే వీలుంటుంది.
- MuleHunter.AI: నేరస్థులు ఇతరుల బ్యాంక్ ఖాతాలను (మ్యూల్ అకౌంట్స్) వాడి అక్రమ లావాదేవీలు చేయకుండా అడ్డుకునే కృత్రిమ మేధస్సు (AI) సాధనం.
రూపాయి విలువ పతనం – ఆర్‌బిఐ చర్యలు:
పశ్చిమ ఆసియా యుద్ధం వల్ల రూపాయి విలువ డాలర్‌తో పోలిస్తే 95 కి పడిపోవడంతో ఆర్‌బిఐ రంగంలోకి దిగింది.
- బ్యాంకులు విదేశీ కరెన్సీ మార్కెట్లో రోజు ముగిసే సమయానికి తమ ఎక్స్‌పోజర్‌ను $100 మిలియన్లకు పరిమితం చేయాలని ఆదేశించింది.
- రూపాయిని కాపాడటానికి ఆర్‌బిఐ తన వద్ద ఉన్న డాలర్ నిల్వలను విక్రయించడంతో, ఫారెక్స్ నిల్వలు సుమారు $30 బిలియన్లు తగ్గి $698.34 బిలియన్లకు చేరుకున్నాయి.
- FIMA Repo Facility: అమెరికా ఫెడరల్ రిజర్వ్ వద్ద ఉన్న సెక్యూరిటీలను తాకట్టు పెట్టి డాలర్లను పొందే సదుపాయాన్ని వాడుకోవాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.