‘ఇక కులం కాదు మెరిట్ ముఖ్యం’, జనరల్ కేటగిరీ రిజర్వేషన్లపై సుప్రీంకోర్టు కీలక తీర్పు; దీని ప్రభావం ఎవరిపై ఉంటుంది?

న్యూఢిల్లీ: ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల నియామక ప్రక్రియ మరియు జనరల్ కేటగిరీ అభ్యర్థులపై నేరుగా ప్రభావం చూపే ఒక ముఖ్యమైన తీర్పును సుప్రీంకోర్టు వెలువరించింది. ‘జనరల్’ లేదా ‘ఓపెన్’ కేటగిరీ అనేది ఏ ఒక్క కులానికి సంబంధించినది కాదని, అది కేవలం ‘మెరిట్’ (ప్రతిభ)కు సంబంధించిందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

రిజర్వ్‌డ్ కేటగిరీకి చెందిన అభ్యర్థి ఎటువంటి మినహాయింపులు (వయోపరిమితి లేదా మార్కులలో సడలింపు వంటివి) తీసుకోకుండా జనరల్ కట్-ఆఫ్ కంటే ఎక్కువ మార్కులు సాధిస్తే, అతడిని జనరల్ కేటగిరీ సీటులోనే పరిగణించాలని కోర్టు తెలిపింది.

సుప్రీంకోర్టు ఏం స్పష్టం చేసింది? ఓపెన్ లేదా జనరల్ కేటగిరీ అనేది కులమతాలతో సంబంధం లేకుండా అందరికీ అందుబాటులో ఉంటుందని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. ఒకవేళ SC, OBC, MBC లేదా EWS అభ్యర్థి ఎటువంటి రిజర్వేషన్ ప్రయోజనం పొందకుండా జనరల్ అభ్యర్థుల కంటే మెరుగైన ప్రదర్శన చేస్తే, వారిని జనరల్ లిస్టులోనే చేర్చాలి తప్ప వారి రిజర్వ్‌డ్ కేటగిరీకి పరిమితం చేయకూడదు.

‘జనరల్ కేటగిరీ ఎవరి సొంతం కాదు’ ‘జనరల్’, ‘ఓపెన్’ లేదా ‘అన్‌రిజర్వ్‌డ్’ అంటే అందరికీ సమాన అవకాశం అని అర్థం. ఇది ఏ ప్రత్యేక కులానికో, వర్గానికో లేదా లింగానికో కేటాయించినది కాదు. గతంలో ఇంద్రా సాహ్నీ కేసు మరియు సౌరవ్ యాదవ్ కేసులను ఉటంకిస్తూ.. “ఓపెన్ కేటగిరీకి ఒకే ఒక అర్హత ఉంది, అది ప్రతిభ (Merit). అభ్యర్థి ఏ వర్గానికి చెందినవాడో చూడకూడదు” అని కోర్టు పునరుద్ఘాటించింది.

కేసు నేపథ్యం: రాజస్థాన్ హైకోర్టు 2022లో జూనియర్ జ్యుడీషియల్ అసిస్టెంట్ మరియు క్లర్క్ పోస్టుల కోసం నోటిఫికేషన్ ఇచ్చింది. ఫలితాలు వచ్చినప్పుడు SC, OBC, MBC మరియు EWS కట్-ఆఫ్ మార్కులు జనరల్ కట్-ఆఫ్ కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. కొంతమంది రిజర్వ్‌డ్ అభ్యర్థులు జనరల్ కట్-ఆఫ్ దాటినప్పటికీ, వారి స్వంత కేటగిరీ కట్-ఆఫ్ మార్కులు రాలేదన్న కారణంతో వారిని తదుపరి దశకు అనర్హులుగా ప్రకటించారు. దీనిని సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్‌పై విచారణ జరిపిన సుప్రీంకోర్టు, డిసెంబర్ 2025లో ఈ చారిత్రాత్మక తీర్పునిచ్చింది.