ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) అందుబాటులోకి వచ్చిందనే కారణంతో కంపెనీలు తమ ఉద్యోగులను తొలగించకుండా చైనా కోర్టులు ఇటీవల ఒక చారిత్రాత్మకమైన ముందడుగు వేశాయి.
చైనా కోర్టులు ఏమన్నాయి?
డిసెంబర్ 2025 మరియు ఏప్రిల్ 2026 మధ్య హాంగ్జౌ మరియు బీజింగ్ కోర్టులు కీలక తీర్పులను వెలువరించాయి. ఏఐని అమలు చేయడం అనేది కంపెనీల సొంత వ్యాపార నిర్ణయం మరియు ఊహించదగిన రిస్క్ అని, ఇది ప్రకృతి వైపరీత్యాల వంటి “నియంత్రించలేని పరిస్థితి” కిందకు రాదని కోర్టులు స్పష్టం చేశాయి.
- సాంకేతిక నవీకరణల వల్ల కలిగే ఆర్థిక భారాలను పూర్తిగా ఉద్యోగులపై మోపడం కుదరదు.
- కేవలం ఖర్చు తగ్గించుకోవడానికి ఏఐని వాడుతూ ఉద్యోగులను తీసివేయడం “అక్రమ తొలగింపు” (Wrongful termination) కిందకు వస్తుంది.
- అలాంటి ఉద్యోగులకు రెట్టింపు పరిహారం చెల్లించాలి లేదా తిరిగి ఉద్యోగంలోకి తీసుకోవాలి.
భారతదేశంలో పరిస్థితి ఏమిటి?
భారత్లో ‘ఏఐ ఉద్యోగాల తొలగింపు’పై ప్రత్యేక చట్టం లేనప్పటికీ, ప్రస్తుతం ఉన్న కార్మిక మరియు గోప్యతా చట్టాలు ఉద్యోగులకు రక్షణ కల్పిస్తున్నాయి. 2026లో భారత కోర్టులు చేసిన పరిశీలనల ప్రకారం, కేవలం ఏఐని సాకుగా చూపి ఉద్యోగిని తొలగించడం చట్టపరంగా సమర్థించుకోవడం కష్టం.
భారత చట్టాలు ఉద్యోగులను ఎలా కాపాడతాయి?
- హ్యూమన్-ఇన్-ది-లూప్ (Human-in-the-Loop): భారత కోర్టుల ప్రకారం, ఒక అల్గారిథమ్ ఒక వ్యక్తి జీవనోపాధిని నిర్ణయించే ఏకైక న్యాయమూర్తి కాలేదు. ఏఐ విశ్లేషణ ఆధారంగా ఎవరినైనా తొలగించాల్సి వస్తే, దానికి ఒక మానవ మేనేజర్ ఆమోదం తప్పనిసరి.
- కఠినమైన తొలగింపు నిబంధనలు: ‘పారిశ్రామిక వివాదాల చట్టం (IDA), 1947’ ప్రకారం, ఆటోమేషన్ వల్ల ఉద్యోగిని తీసివేయడం అనేది క్రమశిక్షణా చర్య కాదు, అది “తొలగింపు” (Retrenchment) కిందకు వస్తుంది. దీనికి నోటీసు పీరియడ్ మరియు ప్రతి ఏటా 15 రోజుల జీతం చొప్పున పరిహారం చెల్లించాలి. 300 కంటే ఎక్కువ మంది ఉద్యోగులు ఉన్న కంపెనీలకు ప్రభుత్వ అనుమతి కూడా అవసరం.
- డేటా గోప్యత (DPDP Act, 2023): ఏఐ తనంతట తానుగా నిర్ణయం తీసుకునే ‘బ్లాక్ బాక్స్’ విధానాన్ని ఈ చట్టం అడ్డుకుంటుంది. ఒక ఉద్యోగికి తక్కువ పర్ఫార్మెన్స్ రేటింగ్ ఇవ్వడానికి ఏఐ ఏ డేటాను వాడిందో తెలుసుకునే హక్కు ఉద్యోగికి ఉంటుంది.
భారతదేశంలో ఇటీవలి న్యాయపరమైన ఉదాహరణలు
- మద్రాస్ హైకోర్టు (2026): మానవ సమీక్ష లేకుండా కేవలం ఏఐ హెచ్చరికతో జరిగిన ఒక ఉద్యోగ తొలగింపును చెల్లదని (Void ab initio) ప్రకటించింది.
- ఢిల్లీ హైకోర్టు (2025): ఏఐ ఒక “ప్రమాదకరమైన సాధనం” అని, ఉద్యోగాల్లో మానవ విచక్షణే ప్రధాన పాత్ర పోషించాలని అభిప్రాయపడింది.
ముందుకు వెళ్లే మార్గం: ఏఐ బిల్లు 2025
ప్రస్తుతం పార్లమెంటులో ‘ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (నైతికత మరియు జవాబుదారీతనం) బిల్లు 2025’ గురించి చర్చ జరుగుతోంది. ఇందులో ప్రధానంగా:
- ఏఐ ఆధారిత నియామకాలు లేదా తొలగింపులకు మానవ సమీక్ష తప్పనిసరి.
- ఆటోమేషన్ వల్ల ప్రభావితమయ్యే ఉద్యోగులకు నైపుణ్య శిక్షణ (Upskilling) అందించాలి.
- నిబంధనలు ఉల్లంఘించే కంపెనీలకు ₹5 కోట్ల వరకు జరిమానా.
ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు – సమాధానాలు (FAQs)
- చైనా కోర్టులు ఏఐని నిషేధించాయా? లేదు. కేవలం ఏఐని కారణం చూపి ఉద్యోగులను తీసివేయడం చట్టవిరుద్ధమని మాత్రమే చెప్పాయి. కంపెనీలు కార్మిక చట్టాలను పాటించాల్సిందే.
- భారత్ కూడా చైనా తరహా నిర్ణయం తీసుకోగలదా? అవును. అయితే ఇది ఆటోమేటిక్గా జరగదు. ప్రస్తుతం ఉన్న చట్టాల ప్రకారం ప్రక్రియను సక్రమంగా పాటిస్తే ఏఐ ఆధారిత తొలగింపులు చెల్లుతాయి. కానీ కోర్టులు “సరైన కారణం” అనే పదాన్ని మరింత కఠినంగా నిర్వచిస్తే లేదా పార్లమెంటు కొత్త రూల్ పాస్ చేస్తే చైనా తరహా రక్షణ లభిస్తుంది.