నేటి కాలంలో భారత్ నుండి ఇరాన్ ప్రయాణం అంటే కేవలం విమాన ప్రయాణం మాత్రమే గుర్తుకొస్తుంది. కానీ 1950 నుండి 1970వ దశకం మధ్యలో భారత్ నుండి నేరుగా రోడ్డు మార్గంలో ఇరాన్కు, అక్కడి నుండి లండన్ వరకు ప్రయాణించే వీలుండేది. ఆ కాలంలో భారత్-ఇరాన్ మధ్య బలమైన వాణిజ్య సంబంధాలే కాకుండా, క్రమబద్ధమైన బస్సు సర్వీసులు కూడా నడిచేవి.
ఇరాన్కు ఏ మార్గాల ద్వారా వెళ్లేవారు?
1957 నుండి 1976 మధ్య కాలంలో భారత్ నుండి ఇరాన్ మీదుగా లండన్ వరకు ‘ఇండియామ్యాన్’ అనే ప్రసిద్ధ బస్సు సర్వీస్ నడిచేది. ఈ బస్సు కోల్కతాలో ప్రారంభమై ఢిల్లీ, పాకిస్థాన్, ఆఫ్ఘనిస్థాన్ మీదుగా ఇరాన్ రాజధాని టెహ్రాన్కు చేరుకునేది. అక్కడి నుండి టర్కీ, బల్గేరియా, ఆస్ట్రియా, జర్మనీ, బెల్జియం మీదుగా బ్రిటన్ రాజధాని లండన్ చేరుకునేది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ మార్గాన్ని ‘హిప్పీ ట్రైల్’ అని పిలిచేవారు.
50 రోజుల ప్రయాణం – టికెట్ ధర
ఈ బస్సు ప్రయాణం ఒక సాహసయాత్రలా ఉండేది. కోల్కతా నుండి లండన్ వరకు సుమారు 32,000 కిలోమీటర్ల దూరాన్ని చేరుకోవడానికి దాదాపు 50 రోజులు పట్టేది.
- సౌకర్యాలు: ఈ బస్సు ఒక నడిచే హోటల్లా ఉండేది. ఇందులో పడుకోవడానికి బెర్తులు, చిన్న వంటగది (కిచెన్) కూడా ఉండేవి.
- ధర: అప్పట్లో ఈ పూర్తి ప్రయాణానికి టికెట్ ధర సుమారు 145 పౌండ్లు.
- దారిలో వచ్చే చారిత్రక కట్టడాలు, పర్యాటక ప్రదేశాల వద్ద యాత్రికులు చూసి రావడానికి బస్సును ఆపేవారు.
చమురు ఒప్పందం మరియు వాణిజ్యం
ఈ రోడ్డు మార్గం కేవలం యాత్రికులకే కాదు, వాణిజ్యానికి కూడా కీలక కేంద్రంగా ఉండేది. 1974 నాటి ఒప్పందం ప్రకారం ఇరాన్ భారత్కు అతిపెద్ద చమురు సరఫరాదారుగా మారింది.
- అప్పుపై చమురు: భారత్ తన అవసరానికి 60-65% ముడి చమురును ఇరాన్ నుండి దిగుమతి చేసుకునేది. భారత్పై ఆర్థిక భారం పడకుండా ఇరాన్ అప్పు (క్రెడిట్) పద్ధతిలో చమురు ఇచ్చేది.
- ఎగుమతులు: చమురుకు బదులుగా భారత్ అదే రోడ్డు మార్గంలో సిమెంట్, స్టీల్, రైల్వే కోచ్లు, భారీ యంత్రాలను ఇరాన్కు ఎగుమతి చేసేది.
ఒక చారిత్రక మార్గం అంతం
1979లో ఇరాన్లో జరిగిన ఇస్లామిక్ విప్లవం మరియు షా పాలన అంతం కావడంతో ఈ రోడ్డు మార్గపు వైభవం ముగిసిపోయింది. ఇరాన్లో నెలకొన్న రాజకీయ అస్థిరత, భద్రతా కారణాలు మరియు పాకిస్థాన్తో పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతల వల్ల భారత్ నుండి ఇరాన్ మీదుగా లండన్ వెళ్లే బస్సుల చక్రాలు ఎప్పటికీ ఆగిపోయాయి. నేడు ఈ మార్గం కేవలం చరిత్ర పుటలకే పరిమితమైంది.