ఈ ఏడాది వేసవి ఊహించిన దానికంటే ముందే అత్యంత తీవ్రంగా ప్రారంభమైంది. భారతదేశంతో పాటు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణ స్థాయి కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతున్నాయి. రాబోయే రోజుల్లో వడగాల్పులు మరింత కఠినంగా ఉంటాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. కేవలం “సాధారణ ఎండ” అని మనం భావించేది, మన శరీరం తట్టుకోగలిగే పరిమితిని దాటినప్పుడు అది ప్రాణాంతకంగా మారుతుంది.
తీవ్రమైన ఎండలు కేవలం అసౌకర్యాన్నే కాకుండా డీహైడ్రేషన్ (నిర్జలీకరణం), కిడ్నీ సంబంధిత సమస్యలు, గుండె జబ్బులు మరియు ప్రాణాంతకమైన వడదెబ్బకు దారితీస్తాయి. వడగాల్పులను ‘నిశ్శబ్ద ముప్పు’ (Silent threat) అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే ప్రారంభ లక్షణాలు చాలా తక్కువగా ఉండి, పరిస్థితి విషమించే వరకు మన దృష్టికి రావు.
తీవ్రమైన ఎండలో మీ శరీరానికి ఏమవుతుంది?
శరీరం సహజంగానే చెమట ద్వారా తనను తాను చల్లబరుచుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. కానీ విపరీతమైన ఎండ మరియు తేమ (Humidity) ఉన్నప్పుడు, ఈ ప్రక్రియ నెమ్మదిస్తుంది. శరీరం తనలోని నీటిని మరియు అవసరమైన లవణాలను వేగంగా కోల్పోతుంది, దీనివల్ల శరీర విధులు దెబ్బతింటాయి.
మొదటి దశ – హీట్ స్ట్రెస్ (Heat Stress): ఈ దశలో శరీరం ఎండను తట్టుకోవడానికి కష్టపడుతుంటుంది. మీరు అసాధారణంగా అలసిపోయినట్లు, తల తిరుగుతున్నట్లు లేదా తలనొప్పిగా అనిపించవచ్చు. కండరాలు పట్టేయడం, విపరీతమైన చెమట, వికారం మరియు ఎప్పుడూ దాహంగా అనిపించడం ఇతర లక్షణాలు. మూత్రం తక్కువగా రావడం లేదా ముదురు పసుపు రంగులో ఉండటం అనేది డీహైడ్రేషన్కు ప్రధాన సంకేతం. ఇలాంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే చల్లని ప్రదేశానికి వెళ్లి, విశ్రాంతి తీసుకుంటూ నీటిని లేదా ఓఆర్ఎస్ (ORS) ద్రావణాన్ని తాగాలి.
హీట్ ఎగ్జాషన్ (Heat Exhaustion): హెచ్చరిక దశ
ప్రారంభ సంకేతాలను నిర్లక్ష్యం చేస్తే అది హీట్ ఎగ్జాషన్కు దారి తీస్తుంది. ఈ దశలో విపరీతమైన చెమట, చర్మం పాలిపోవడం లేదా చల్లగా అనిపించడం, వాంతులు, వేగంగా గుండె కొట్టుకోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. పరిస్థితి ఇలా ఉన్నప్పుడు వెంటనే చల్లని నీటితో స్నానం చేయడం లేదా తడి గుడ్డతో శరీరాన్ని తుడుచుకోవడం చేయాలి.
వడదెబ్బ (Heatstroke): అత్యవసర వైద్య పరిస్థితి
ఇది అత్యంత ప్రమాదకరమైన దశ. శరీరం తన ఉష్ణోగ్రతను అదుపు చేయలేనప్పుడు ఇది సంభవిస్తుంది.
- లక్షణాలు: స్పృహ తప్పడం, గందరగోళంగా ఉండటం, శరీర ఉష్ణోగ్రత విపరీతంగా పెరగడం, చర్మం ఎర్రబడటం. కొంతమందిలో అసలు చెమట రాకపోవచ్చు.
- ఏం చేయాలి? ఎవరైనా ఇలాంటి లక్షణాలతో పడిపోతే వెంటనే వైద్య సహాయం కోరాలి. వారు కోలుకునే వరకు చల్లని ప్రదేశంలో ఉంచి, శరీరాన్ని చల్లబరిచే ప్రయత్నం చేయాలి. స్పృహ లేని వారికి నీటిని తాగించే ప్రయత్నం చేయకండి.
ఎవరు ఎక్కువ ప్రమాదంలో ఉన్నారు?
చిన్న పిల్లలు, వృద్ధులు, గర్భిణీలు మరియు మధుమేహం, గుండె జబ్బులు ఉన్నవారు ఎండ పట్ల చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. అలాగే ఎండలో కష్టపడి పనిచేసే వారు కూడా త్వరగా వడదెబ్బకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది.
సురక్షితంగా ఉండటానికి చిట్కాలు:
- మంచినీరు పుష్కలంగా తాగండి: దాహం వేయకపోయినా ప్రతి గంటకు నీరు తాగుతూ ఉండండి. కొబ్బరి నీళ్లు, మజ్జిగ, నిమ్మరసం తీసుకోవడం వల్ల శరీరంలో లవణాలు సమతుల్యంగా ఉంటాయి.
- ఎండ సమయాల్లో బయటకు వెళ్లకండి: మధ్యాహ్నం 12 నుండి సాయంత్రం 4 గంటల వరకు బయట తిరగడం మానుకోండి.
- సరైన దుస్తులు ధరించండి: తేలికపాటి, లేత రంగు కాటన్ దుస్తులు ధరించండి. బయటకు వెళ్లేటప్పుడు గొడుగు లేదా టోపీ వాడండి.
- ఇంటిని చల్లగా ఉంచుకోండి: పగటిపూట కిటికీ తెరలు (Curtains) మూసి ఉంచండి, తద్వారా వేడి లోపలికి రాదు.
- ఇతరులను గమనిస్తూ ఉండండి: ఒంటరిగా ఉండే వృద్ధులు, పిల్లల ఆరోగ్యంపై నిఘా ఉంచండి.