న్యూఢిల్లీ: ఈ నెలలో సుప్రీంకోర్టు వెలువరించిన చారిత్రాత్మక తీర్పు ద్వారా ‘నిష్క్రియ కారుణ్య మరణం’ పొందేందుకు అనుమతి పొందిన మొదటి భారతీయుడు హరీష్ రాణా (32), మంగళవారం ఢిల్లీలోని ఎయిమ్స్ (AIIMS) ఆసుపత్రిలో తుదిశ్వాస విడిచారు.
ఒక తీవ్రమైన ప్రమాదం కారణంగా గత 13 ఏళ్లుగా అపస్మారక స్థితిలో (Permanent Vegetative State) ఉన్న హరీష్‌కు అందిస్తున్న కృత్రిమ జీవనధార చికిత్సలను నిలిపివేసేందుకు ఈ నెల ప్రారంభంలో అత్యున్నత న్యాయస్థానం అనుమతించింది. ఈ తీర్పు దేశవ్యాప్తంగా “గౌరవప్రదంగా మరణించే హక్కు”పై చర్చను మళ్లీ తెరపైకి తెచ్చింది.
ఎవరీ హరీష్ రాణా? హరీష్ రాణా ఒక విద్యార్థి. 2013లో చండీగఢ్‌లో ఒక భవనం నాలుగో అంతస్తు నుండి కింద పడటంతో ఆయన మెదడుకు తీవ్రమైన గాయాలయ్యాయి. ఈ ప్రమాదం కారణంగా ఆయన పక్షవాతం (Quadriplegia) బారిన పడటమే కాకుండా, మెదడు పూర్తిగా దెబ్బతిని అపస్మారక స్థితిలోకి వెళ్లిపోయారు.
- ప్రమాద సమయం: హరీష్ తన టీనేజ్ వయసులో ఉన్నప్పుడు ఈ ప్రమాదం జరిగింది.
- వైద్య పరిస్థితి: 13 ఏళ్లుగా ఆయన స్పృహలోకి రాలేదు. 100 శాతం వైకల్యంతో, కోలుకునే అవకాశం లేదని వైద్యులు తేల్చి చెప్పారు.
- కుటుంబ పోరాటం: దశాబ్ద కాలంగా ఆయన వృద్ధ తల్లిదండ్రులు ఎంతో ఆర్థిక, మానసిక ఒత్తిడిని భరిస్తూ హరీష్‌కు సేవలు చేశారు. వారి నిస్వార్థ సేవను సుప్రీంకోర్టు కూడా కొనియాడింది.
న్యాయ పోరాటం: తమ కుమారుడు కోలుకునే అవకాశం లేదని, కృత్రిమంగా ప్రాణాలను నిలబెట్టడం కంటే అతనికి విముక్తి కలిగించడమే మేలని భావించిన తల్లిదండ్రులు కోర్టును ఆశ్రయించారు. ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్ ద్వారా ఆహారం, నీరు అందించడాన్ని నిలిపివేయడం ‘నిష్క్రియ కారుణ్య మరణం’ కిందకు వస్తుందా లేదా అన్నది పెద్ద చట్టపరమైన చర్చకు దారితీసింది. మొదట కోర్టులు దీనికి నిరాకరించినప్పటికీ, కుటుంబ సభ్యులు పట్టువదలక పోరాడారు.
తీర్పు – మార్చి 11, 2026: జస్టిస్ జె.బి. పార్దివాలా మరియు జస్టిస్ కె.వి. విశ్వనాథన్‌లతో కూడిన సుప్రీంకోర్టు బెంచ్ కీలక తీర్పునిచ్చింది. రోగికి కృత్రిమంగా ప్రాణాలు నిలబెట్టడం వల్ల నిజంగా ప్రయోజనం ఉందా లేదా అన్నదే ఇక్కడ ముఖ్యమని కోర్టు పేర్కొంది. 2018 నాటి ‘కామన్ కాజ్’ కేసు తీర్పును ఆధారంగా చేసుకుని, హరీష్ తల్లిదండ్రులకు వైద్య సహాయాన్ని నిలిపివేసేందుకు అనుమతినిచ్చింది. వైద్య బోర్డుల ధృవీకరణ తర్వాతే ఈ ప్రక్రియ జరగాలని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.