ఇరాన్ యుద్ధం కారణంగా మన దేశంలో గ్యాస్ సిలిండర్ల కొరత ఏర్పడింది. దీనిని అరికట్టడానికి మరియు సరఫరాను క్రమబద్ధీకరించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా ESMA (అత్యవసర సేవల నిర్వహణ చట్టం)ను అమలులోకి తెచ్చింది.
సంక్షోభానికి కారణం:
అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దేశాలు ఇరాన్‌పై జరుపుతున్న దాడులకు ప్రతిగా ఇరాన్ తన ఆధీనంలోని హోర్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసింది. దీనివల్ల సౌదీ అరేబియా, ఖతార్, కువైట్ వంటి దేశాల నుండి భారత్‌కు వచ్చే ముడి చమురు మరియు గ్యాస్ సరఫరా నిలిచిపోయింది.
2024-25లో భారత్ 31.3 మిలియన్ టన్నుల ఎల్పీజీని వాడగా, అందులో కేవలం 12.8 మిలియన్ టన్నులు మాత్రమే దేశీయంగా ఉత్పత్తి అయ్యింది.
మిగిలిన 85-90% దిగుమతులు హోర్ముజ్ జలసంధి ద్వారానే రావాలి, ఇప్పుడు ఆ మార్గం మూతపడటంతో కొరత ఏర్పడింది.
కేంద్ర ప్రభుత్వ కఠిన నిర్ణయాలు:
బుకింగ్ పరిమితి: ఒక సిలిండర్ బుక్ చేసిన తర్వాత రెండో సిలిండర్ కోసం 21 నుండి 25 రోజుల గ్యాప్ ఉండాలి.
గృహ వినియోగానికే ప్రాధాన్యత: కమర్షియల్ (వ్యాపార) అవసరాల కంటే ఇళ్లలో వాడే సిలిండర్ల సరఫరాకే మొదటి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం ఆదేశించింది.
ఉత్పత్తి పెంపు: దేశంలోని రిఫైనరీలన్నీ ఎల్పీజీ ఉత్పత్తిని పెంచాలని, ఇతర పెట్రోకెమికల్స్ తయారీని తాత్కాలికంగా ఆపాలని స్పష్టం చేసింది.
శిక్షలు మరియు చట్టాలు:
కేంద్రం అవసర వస్తువుల చట్టం (Essential Commodities Act), 1955ని కూడా ప్రయోగించింది. దీని ప్రకారం:
జైలు శిక్ష: నిబంధనలు ఉల్లంఘిస్తే 3 ఏళ్ల నుండి 7 ఏళ్ల వరకు జైలు శిక్ష పడుతుంది. అవసరమైతే మరో ఏడాది పొడిగించవచ్చు.
నేరాలు: గ్యాస్ సిలిండర్లను అక్రమంగా నిల్వ చేయడం (Hoarding), బ్లాక్ మార్కెట్‌లో అమ్మడం, కృత్రిమ కొరతను సృష్టించి ఎక్కువ ధరలకు విక్రయించడం ఈ చట్టం కింద నేరాలు.
వారెంట్ లేకుండా అరెస్టు: ఎస్మా (ESMA) చట్టం కింద నిబంధనలు మీరే వారిని పోలీసులు వారెంట్ లేకుండానే అరెస్టు చేయవచ్చు.
రిఫైనరీలకు ఆదేశాలు:
ఇండియన్ ఆయిల్ (IOC), భారత్ పెట్రోలియం (BPCL), హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం (HPCL) వంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకు మాత్రమే ప్రొపేన్, బ్యూటేన్ వంటి ముడి పదార్థాలను అందించాలని, ప్రైవేట్ పెట్రోకెమికల్ సంస్థలకు వీటిని ఇవ్వకూడదని ప్రభుత్వం ఆదేశించింది.