బెంగళూరు/హైదరాబాద్: ఆధునిక జీవనశైలిలో ప్రమాదాలు ఎప్పుడు, ఎటు నుంచి వస్తాయో ఊహించడం కష్టం. రోడ్డు ప్రమాదం కావచ్చు, ఇంట్లో అకస్మాత్తుగా తలెత్తే అనారోగ్యం కావచ్చు.. వైద్య సహాయం అందేలోపు గడిచే ఆ మొదటి కొన్ని నిమిషాలు అత్యంత కీలకం. దీనినే వైద్య భాషలో ‘గోల్డెన్ అవర్’ అంటారు. ఈ సమయంలో సమయస్ఫూర్తితో వ్యవహరించి ఒక ప్రాణాన్ని నిలబెట్టే ఐదు కీలక నైపుణ్యాల గురించి ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
1. సీపీఆర్ (CPR) – గుండెను నిలబెట్టే మంత్రం
గుండెపోటు లేదా ఊపిరి అందక ఎవరైనా స్పృహ కోల్పోయినప్పుడు ‘కార్డియోపల్మనరీ రిససిటేషన్’ (CPR) ప్రాణదాతగా మారుతుంది.
- ఎలా చేయాలి?: బాధితుడిని గట్టి నేల మీద పడుకోబెట్టి, ఛాతీ మధ్యభాగంలో రెండు చేతులు ఒకదానిపై ఒకటి ఉంచి బలంగా, వేగంగా నొక్కాలి.
- ప్రయోజనం: ఇలా చేయడం వల్ల మెదడుకు, ఇతర ప్రధాన అవయవాలకు రక్త ప్రసరణ నిలిచిపోకుండా ఉంటుంది.
2. రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడం
ప్రమాదాలు జరిగినప్పుడు గాయాల నుంచి రక్తం ఎక్కువగా పోవడం వల్ల మరణాలు సంభవిస్తాయి.
- చికిత్స: గాయం ఉన్న చోట శుభ్రమైన బట్టతో గట్టిగా అదిమి పట్టుకోవాలి (Direct Pressure). ఒకవేళ బట్ట రక్తంతో తడిసిపోతే, దానిని తీయకుండానే దానిపై మరో బట్ట పెట్టి కట్టాలి. దీనివల్ల శరీరంలో రక్తపోటు పడిపోకుండా కాపాడవచ్చు.
3. గొంతులో ఏదైనా అడ్డం పడితే (హైమ్లిచ్ మెన్యువర్)
ఆహారం లేదా ఇతర వస్తువులు గొంతులో ఇరుక్కుపోయి ఊపిరి ఆడనప్పుడు ఈ పద్ధతి వాడాలి.
- పద్ధతి: బాధితుడి వెనుక నిలబడి, వారి పొట్ట పైభాగంలో (నాభికి పైన) వెనుక నుండి గట్టిగా నొక్కాలి. దీనిని ‘హైమ్లిచ్ మెన్యువర్’ అంటారు. ఇలా చేయడం వల్ల లోపల ఇరుక్కున్న వస్తువు గాలి ఒత్తిడికి బయటకు వస్తుంది.
4. విద్యుత్ మరియు అగ్ని ప్రమాదాల పట్ల అప్రమత్తత
- షాక్ కొడితే: బాధితుడిని తాకడానికి ముందే మెయిన్ స్విచ్ ఆఫ్ చేయాలి. వీలైతే పొడి కర్రతో వారిని విద్యుత్ వైర్ల నుంచి దూరంగా నెట్టాలి.
- ఒంటికి మంటలు అంటుకుంటే: ‘ఆగండి, కింద పడండి, దొర్లండి’ (Stop, Drop, and Roll) అనే సూత్రాన్ని పాటించాలి. పరుగెత్తడం వల్ల మంటలు మరింత పెరుగుతాయి.
5. ఎమర్జెన్సీ కిట్ & హెల్ప్‌లైన్ నంబర్లు
ప్రతి ఇంట్లో ఒక ‘ఎమర్జెన్సీ కిట్’ సిద్ధంగా ఉండాలి. అందులో ఫస్ట్ ఎయిడ్ బాక్స్, టార్చ్ లైట్, పోర్టబుల్ చార్జర్, కొన్ని పొడి ఆహార పదార్థాలు ఉండాలి.
- గుర్తుంచుకోవాల్సిన నంబర్లు: 112 (అత్యవసర సేవలు), 108 (అంబులెన్స్), 101 (అగ్నిమాపక దళం). ఈ నంబర్లు ఇంట్లోని పిల్లల నుంచి పెద్దల వరకు అందరికీ నోటికి రావాలి.
ముగింపు: కేవలం సమాచారం చదివితే సరిపోదు.. స్థానిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు నిర్వహించే ప్రథమ చికిత్స శిక్షణ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడం ఉత్తమం. మీరు నేర్చుకునే ఒక చిన్న నైపుణ్యం రేపు మరొకరి జీవితాన్ని కాపాడే వరం కావచ్చు.