హిందూ చట్టం ప్రకారం, తన భార్యను పోషించాల్సిన బాధ్యత భర్త మరణించిన తర్వాత కూడా కొనసాగుతుందని, అందువల్ల విధవ అయిన కోడలు తన మామగారి నుండి భరణం (Maintenance) పొందేందుకు అర్హురాలని అలహాబాద్ హైకోర్టు ఇటీవల వ్యాఖ్యానించింది.
భార్య అవసరాలను తీర్చవలసిన భర్త యొక్క ప్రాథమిక బాధ్యత ఆయన మరణానంతరం కూడా అమలులో ఉంటుందని కోర్టు తీర్పునిచ్చింది. జస్టిస్ అరిందమ్ సిన్హా మరియు జస్టిస్ సత్యవీర్ సింగ్‌లతో కూడిన ధర్మాసనం, అకుల్ రస్తోగి అనే వ్యక్తి దాఖలు చేసిన అప్పీల్‌ను కొట్టివేస్తూ ఈ వ్యాఖ్యలు చేసింది. భర్త మరణంతో భార్యను ఆదుకోవాల్సిన వైవాహిక బాధ్యత అంతం కాదని, అది ఆమె నిరాశ్రయురాలు కాకుండా చూసేలా బదిలీ అవుతుందని ఈ తీర్పు నొక్కి చెప్పింది.
“భార్యను పోషించాల్సిన బాధ్యత భర్తపై ఉంటుందని ఇప్పటికే స్థిరపడింది. దంపతులు విడిపోయినప్పుడు భార్య భరణం కోరే సందర్భాల్లో ఇది వర్తిస్తుంది… అంతేకాకుండా, భర్త మరణించిన తర్వాత కూడా ఈ బాధ్యత కొనసాగుతుంది, దీనివల్ల విధవ తన మామగారి నుండి భరణం పొందే అవకాశం ఉంటుంది” అని మార్చి 17 నాటి తన ఉత్తర్వులో కోర్టు పేర్కొంది.
హిందూ దత్తత మరియు భరణం చట్టం (HAMA) అన్వయం:
విధవ అయిన కోడలు తనను తాను పోషించుకోవడానికి వ్యక్తిగత వనరులు లేదా వారసత్వ ఆస్తి లేనప్పుడు మాత్రమే మామగారి నుండి భరణం పొందే చట్టపరమైన హక్కు యాక్టివేట్ అవుతుందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. అయితే దీనికి కొన్ని నిబంధనలు ఉన్నాయి:
- మరణించిన భర్త ఆస్తి నుండి గానీ, తన తల్లిదండ్రుల ఆస్తి నుండి గానీ, లేదా తన పిల్లల ఆస్తి నుండి గానీ భరణం పొందే అవకాశం బిల్కుల్ లేనప్పుడు మాత్రమే ఆమె మామగారిని ఆశ్రయించవచ్చు.
- మామగారి వద్ద ఉన్న ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తి లేదా పూర్వీకుల ఆస్తి (Ancestral property) నుండి మాత్రమే ఈ భరణం చెల్లించాల్సి ఉంటుంది.
- కోడలు ఇప్పటికే ఆ ఆస్తిలో తన వాటాను పొంది ఉండకూడదు.
హిందూ దత్తత మరియు భరణం చట్టంలోని సెక్షన్ 21 (viii) ప్రకారం, మామగారు మరణించకముందే లేదా మరణించిన తర్వాత విధవ అయిన కోడలు ఆయన ఆస్తి నుండి భరణం కోరవచ్చు.
కొన్ని కఠినమైన షరతులు:
హైకోర్టు ఈ హక్కు పూర్తిస్థాయిది కాదని, కొన్ని షరతులకు లోబడి ఉంటుందని తెలిపింది:
- పూర్వీకుల ఆస్తి నుండి భరణం చెల్లించే ఆర్థిక సామర్థ్యం మామగారికి లేకపోతే, ఈ బాధ్యతను అమలు చేయలేము.
- ఇది ఆమె విధవగా ఉన్నంత కాలం మాత్రమే వర్తించే తాత్కాలిక రక్షణ. ఒకవేళ ఆ మహిళ పునర్వివాహం చేసుకుంటే, మామగారు భరణం చెల్లించాల్సిన బాధ్యత వెంటనే రద్దవుతుంది.