“మట్టిలో దాగున్న 250 ఏళ్ల రహస్యం!”.. మసీదు కూల్చివేతతో బయటపడ్డ బావి.. చారిత్రక సంపదా లేక సాధారణ గుంతా..? పురావస్తు శాఖ అధికారి వెల్లడించిన ఆసక్తికర విషయాలు.!

ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సహారన్‌పూర్‌లో న్యాయస్థానం ఆదేశాల మేరకు ఒక పురాతన మసీదును కూల్చివేసిన తర్వాత బయటపడిన విచిత్రమైన పురాతన నిర్మాణం, ప్రస్తుతం ఆ ప్రాంతంలో తీవ్ర చారిత్రక ఉత్కంఠను రేకెత్తిస్తోంది.

లక్నోకు చెందిన రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ సహాయ పురావస్తు అధికారి మనోజ్ కుమార్ యాదవ్ స్వయంగా ఆ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి ఆ నిర్మాణాన్ని పరిశీలించారు. సాహసోపేతంగా దాని లోపలికి దిగి ఆయన నిర్వహించిన క్షేత్రస్థాయి పరిశోధన ఈ చారిత్రక రహస్యంపై కొంత స్పష్టతనిచ్చింది. ప్రాథమిక పరిశీలన అనంతరం ఆయన విలేకరులతో మాట్లాడుతూ పలు ఆసక్తికరమైన వివరాలను పంచుకున్నారు: ఈ నిర్మాణం ఉత్తర-మధ్యయుగానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నామని, దాదాపు 200 నుండి 250 ఏళ్ల నాటి పురాతనమైనది కావచ్చని అంచనా వేశారు.

చూడటానికి ఇదొక బావిలా కనిపిస్తోంది. దీని లోతు నేల మట్టం నుండి సుమారు 20 అడుగులు, వెడల్పు (వ్యాసం) దాదాపు 3 అడుగులు ఉంది. దీని నిర్మాణంలో పురాతన ‘లఖోరి’ ఇటుకలను (సుమారు 20×10×5 సెం.మీ పరిమాణం) ఉపయోగించారు. ఆ ఇటుకలన్నింటినీ సున్నం-సుర్కీ మిశ్రమంతో అత్యంత పటిష్టంగా అతికించారు.

ఈ నిర్మాణం పైభాగంలో తెల్లటి సున్నపు పూత కనిపిస్తోంది. అంతేకాకుండా, నేల మట్టానికి సుమారు 3 అడుగుల లోతులో ఇటుకలను వృత్తాకారంగా మలిచి చెక్కిన ప్రత్యేక ఆకృతి కూడా కనిపించింది. ప్రస్తుతం దీని పైభాగంలో రెండున్నర నుండి మూడు అడుగుల మేర మట్టి పేరుకుపోయి ఉండటంతో, సుదీర్ఘకాలంగా ఇక్కడ సహజ మార్పులతో పాటు మానవ సంచారం కూడా ఉండి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.

ఈ నిర్మాణానికి మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌తో ఏమైనా సంబంధం ఉందా అనే ప్రశ్నకు పురావస్తు అధికారి సూటిగా స్పందిస్తూ ముగింపు పలికారు. “ఏదైనా ఒక చారిత్రక కట్టడాన్ని కేవలం ఊహాగానాలు లేదా ఊహల ఆధారంగా ఏ రాజుతోనూ ముడిపెట్టలేము. దానికి నాణేలు, శాసనాలు, ముద్రికల వంటి బలమైన ఆధారాలు అవసరం. కేవలం అవకాశాలను బట్టి చరిత్ర రాయలేము” అని స్పష్టం చేశారు. అలాగే, తగిన ఆధారాలు లభించేవరకు ఇది గుడి లేదా ఇతర ప్రార్థనా స్థలమా అనే విషయాన్ని కూడా నిర్ధారించలేమన్నారు.

ప్రస్తుతం బావి లోపలి భాగం పూర్తిగా చెత్తాచెదారంతో నిండిపోయి ఉన్నందున, అడుగున ఇంకా ఏవైనా ప్రత్యేక ఆకృతులు ఉన్నాయా అనేది ఇప్పుడే చెప్పలేమన్నారు. కాలక్రమేణా భూగర్భ జలాలు అడుగంటి బావి ఎండిపోయాక, దాన్ని పూడ్చివేసి దానిపై ఇళ్లను లేదా ఇతర నిర్మాణాలను నిర్మించి ఉండవచ్చని అంచనా వేస్తున్నారు.

హరప్పా నాగరికత నుండి ప్రారంభించి విభిన్న కాలాలకు చెందిన ఎన్నో చారిత్రక ఆనవాళ్లను సహారన్‌పూర్ నేల తనలో దాచుకుంది. సమగ్ర తవ్వకాలు, పరిశోధనలు జరిపితేనే దీని పూర్తి వాస్తవాలు వెలుగులోకి వస్తాయి. ప్రస్తుతం భద్రత, శాంతిభద్రతల దృష్ట్యా ఆ నిర్మాణ ముఖద్వారాన్ని తాత్కాలికంగా సురక్షితంగా మూసివేశారు.