భారత పార్లమెంటరీ చరిత్రలో అరుదైన, అనూహ్యమైన ఘట్టం చోటుచేసుకుంది. 2029 ఎన్నికల నాటికి మహిళా రిజర్వేషన్లను అమలు చేయాలనే లక్ష్యంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన 131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు లోక్సభలో కుప్పకూలింది. మెజారిటీ ఎంపీల మద్దతు లభించినప్పటికీ, రాజ్యాంగ సవరణకు అవసరమైన ‘రెండొంతుల మెజారిటీ’ (2/3) సాధించడంలో మోదీ ప్రభుత్వం విఫలమైంది. ఈ పరిణామం దేశవ్యాప్తంగా రాజకీయ చర్చకు దారితీసింది.
ఓటింగ్లో తేలిన లెక్కలివే!
శుక్రవారం లోక్సభలో జరిగిన ఓటింగ్లో మొత్తం 528 మంది సభ్యులు పాల్గొన్నారు.
- బిల్లుకు మద్దతుగా: 298 ఓట్లు
- బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా: 230 ఓట్లు రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు ఆమోదం పొందాలంటే సభకు హాజరై ఓటు వేసిన వారిలో కనీసం 352 మంది (2/3 వంతు) మద్దతు తెలపాలి. కానీ ప్రభుత్వానికి 54 ఓట్లు తక్కువ రావడంతో స్పీకర్ ఓం బిర్లా ఈ బిల్లు వీగిపోయినట్లు అధికారికంగా ప్రకటించారు.
వివాదానికి కారణమైన ‘డిలిమిటేషన్’ లింక్!
ఈ బిల్లు కేవలం మహిళా రిజర్వేషన్లకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. దీని వెనుక ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన కొన్ని కీలక మార్పులే విపక్షాల ఆగ్రహానికి కారణమయ్యాయి:
- మహిళా కోటా: 2029 కల్లా చట్టసభల్లో 33% రిజర్వేషన్లు.
- సీట్ల పెంపు: లోక్సభ సీట్లను 543 నుండి ఏకంగా 850కి పెంచాలనే ప్రతిపాదన.
- జనగణనతో సంబంధం లేకుండా: కొత్త జనగణన (Census) కోసం వేచి చూడకుండానే పాత లెక్కల ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) చేయడం.
విపక్షాల వాదన: ‘మహిళల కోసం కాదు.. ఓట్ల కోసం!’
విపక్ష నేత రాహుల్ గాంధీ ఈ బిల్లును తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. “ఈ బిల్లు మహిళల ఉద్ధరణ కోసం తెచ్చింది కాదు, దేశ ఎన్నికల వ్యవస్థను మార్చేసి రాజకీయ లబ్ధి పొందడానికి చేసిన ప్రయత్నం. దీన్ని లోక్సభలో ఓడించి మేం విజయం సాధించాం” అని ఆయన ప్రకటించారు. కొత్త జనగణన జరగకుండా నియోజకవర్గాల సరిహద్దులు మార్చడం సరికాదని విపక్షాలు ఏకగ్రీవంగా వాదించాయి.
అమిత్ షా ధ్వజమెత్తు.. రిజిజు వెనక్కి!
చర్చ సందర్భంగా కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా మాట్లాడుతూ.. విపక్షాలు మహిళా వ్యతిరేక ధోరణిని ప్రదర్శిస్తున్నాయని, రాబోయే ఎన్నికల్లో మహిళా ఓటర్లే వారికి బుద్ధి చెబుతారని హెచ్చరించారు. అయితే, ప్రధాన బిల్లు వీగిపోవడంతో ప్రభుత్వం ఇరకాటంలో పడింది. దీంతో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి కిరణ్ రిజిజు దీనికి అనుబంధంగా ఉన్న మరో రెండు బిల్లులను (కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సవరణ, డిలిమిటేషన్ బిల్లులు) వెనక్కి తీసుకుంటున్నట్లు ప్రకటించారు.
ఇకపై ఏం జరుగుతుంది?
రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుల విషయంలో నిబంధనలు అత్యంత కఠినంగా ఉంటాయి. కేవలం సాధారణ మెజారిటీ సరిపోదు, సభలో హాజరైన వారిలో 2/3 వంతు మద్దతు ఖచ్చితంగా ఉండాలి. తాజా వైఫల్యంతో 2029 ఎన్నికల్లో మహిళా కోటాను అమలు చేయాలనే ప్రభుత్వ ప్లాన్కు బ్రేక్ పడింది.
ముగింపు: ఈ ఓటమి మోదీ ప్రభుత్వానికి ఒక హెచ్చరిక లాంటిది. పెద్ద పెద్ద రాజ్యాంగ మార్పులు చేయాలంటే ప్రతిపక్షాలను కలుపుకుపోవాల్సిందేనని ఈ ఫలితం స్పష్టం చేస్తోంది. మహిళా రిజర్వేషన్ల భవితవ్యం ఇప్పుడు మళ్లీ సందిగ్ధంలో పడింది.