విడాకులు తీసుకున్న మాజీ భర్త మరణిస్తే భరణం ఏమవుతుంది?.. వారసుల ఆస్తిని కూడా ఇవ్వాలా? బాంబే హైకోర్టు కీలక తీర్పు!

విడాకులు తీసుకుని విడిపోయిన దంపతుల మధ్య భరణం (జీవనభృతి/Alimony) చెల్లింపులకు సంబంధించి దేశంలో వివిధ చట్టపరమైన నిబంధనలు అమలులో ఉన్నాయి.

అయితే, విడాకుల తర్వాత క్రమం తప్పకుండా భరణం చెల్లిస్తున్న మాజీ భర్త హఠాత్తుగా మరణిస్తే ఏం జరుగుతుంది? భర్త మరణించిన తర్వాత కూడా సదరు మహిళకు భరణం అందుతుందా? దీనిపై చట్టం ఏం చెబుతోంది? ఇలాంటి సందేహాలు చాలా కాలంగా ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలోనే, బాంబే హైకోర్టు ఈ విషయమై ఒక అత్యంత కీలకమైన తీర్పును వెలువరించింది.

మన దేశంలో వివాహ బంధాన్ని బలోపేతం చేయడానికి, దంపతుల జీవనోపాధిని రక్షించడానికి ప్రభుత్వం వివిధ చట్టాలను అమలు చేస్తోంది. అయినప్పటికీ, ఇటీవలి కాలంలో దేశవ్యాప్తంగా విడాకుల కేసుల సంఖ్య నిరంతరం పెరుగుతోంది. కోర్టులకు వచ్చే కేసుల్లో అత్యధిక భాగం భార్యాభర్తల మధ్య గొడవలు, విడాకులకు సంబంధించినవే ఉంటున్నాయి.

భరణం – దంపతుల బంధం
చాలా మంది దంపతులు పెళ్లయిన ఏడాది లోపే వివిధ కారణాల వల్ల విడిపోయి, విడాకులు కోరుతూ కోర్టు మెట్లు ఎక్కుతున్నారు. దీనివల్ల ఇరుపక్షాల సమయం, డబ్బు వృధా అవుతున్నాయి. పిల్లలు పుట్టిన తర్వాత కూడా విభేదాల కారణంగా విడాకులు కోరుతూ దాఖలయ్యే కేసుల సంఖ్య ప్రస్తుతం పెరిగింది.

సాధారణంగా కోర్టు విడాకులు మంజూరు చేసినప్పుడు, భర్త తన మాజీ భార్యకు భరణం చెల్లించాలని చట్టం చెబుతోంది. కానీ, ఒకవేళ భర్త మరణిస్తే.. అతని కుటుంబ సభ్యుల నుండి లేదా వారసుల నుండి భరణం డిమాండ్ చేయవచ్చా లేదా అనే దానిపై చాలా మందికి దీర్ఘకాలంగా సందేహం ఉంది. దీనిపైనే బాంబే హైకోర్టు తాజా కేసులో స్పష్టతనిచ్చింది. మొదట ఆ కేసు నేపథ్యం ఏమిటో చూద్దాం.

భర్త మరణించినా భరణం చెల్లించాలా? కేసు నేపథ్యం ఇదే..
మహారాష్ట్రకు చెందిన వర్ష అనే 62 ఏళ్ల మహిళకు, నరేన్ గోరేగాంకర్ అనే వ్యక్తితో గత 1974లో వివాహమైంది. ఈ దంపతులకు పిల్లలు లేరు. మనస్పర్థల కారణంగా 1977లోనే విడిపోయిన వీరికి, 1980లో కోర్టు అధికారికంగా విడాకులు మంజూరు చేసింది. ఆ సమయంలో వర్షకు నెలకు రూ.6000 చొప్పున భరణం చెల్లించాలని నరేన్‌ను కోర్టు ఆదేశించింది.

ఇలా ఉండగా, గత 2012 మార్చిలో నరైన్ మరణించారు. ఆయన మరణంతో వర్షకు అందుతున్న భరణం నిలిచిపోయింది. దీంతో ఆమె ఫ్యామిలీ కోర్టును ఆశ్రయించి.. భర్త మరణించినందున, అతనికి సంబంధించిన బకాయి (Pending) భరణం మొత్తాన్ని అతని వారసుల నుండి వసూలు చేసి ఇవ్వాలని కోరారు. అలాగే, ప్రస్తుత ధరల పెరుగుదల మరియు తన వైద్య ఖర్చులను పరిగణనలోకి తీసుకుని, భరణం మొత్తాన్ని పెంచి ఇవ్వాలని (Enhancement) కూడా తన పిటిషన్‌లో కోరారు.

బాంబే హైకోర్టు సంచలన తీర్పు..
ఈ పిటిషన్‌ను విచారించిన ఫ్యామిలీ కోర్టు.. గత 2023 ఫిబ్రవరిలో భర్త ఆస్తి నుండి కేవలం పాత బకాయిలను మాత్రమే వసూలు చేసుకోవడానికి అనుమతించింది. కానీ భరణం మొత్తాన్ని పెంచడానికి నిరాకరించింది. దీనిని సవాలు చేస్తూ వర్ష బాంబే హైకోర్టులో అప్పీల్ చేశారు.

ఈ మేల్మొరారు పిటిషన్‌ను జస్టిస్ భారతి డాంగ్రే మరియు జస్టిస్ మంజుషా దేశ్‌పాండేలతో కూడిన ధర్మాసనం నిన్న విచారించింది. కేసును పూర్తిగా పరిశీలించిన న్యాయమూర్తులు.. వర్ష అభ్యర్థనను తిరస్కరిస్తూ పిటిషన్‌ను కొట్టివేశారు.

ఈ సందర్భంగా న్యాయమూర్తులు తమ తీర్పులో ఇలా పేర్కొన్నారు.. “భర్త మరణించినప్పటికీ, అతను వదిలివెళ్లిన ఆస్తి నుండి రావాల్సిన పాత భరణం బకాయిలను పొందే పూర్తి హక్కు మాజీ భార్యకు ఉంటుంది. ఆ బకాయిలను అతని కుటుంబ సభ్యులు లేదా వారసులు ఖచ్చితంగా చెల్లించాలి.”

భరణం మొత్తాన్ని పెంచవచ్చా? వారసుల ఆస్తిని ఇవ్వాలా?
“అయితే, ఆ భరణం మొత్తాన్ని పెంచాలని కోరే చట్టపరమైన హక్కు మాజీ భార్యకు లేదు. ఇలా భరణాన్ని పెంచడానికి అనుమతిస్తే.. అది అనవసరమైన చట్టపరమైన వివాదాలకు దారితీస్తుంది. భర్త బతికున్న కాలంలో సంపాదించిన ఆస్తిపై మాత్రమే భార్య హక్కును క్లెయిమ్ చేయగలదు. భర్త మరణం తర్వాత.. అతని వారసులు తమ సొంత కష్టార్జితంతో, కృషితో ఆ ఆస్తి విలువను పెంచుకుంటే, అందులో మాజీ భార్య వాటా అడగలేరు.”

“వారసుల వ్యక్తిగత ఆర్థిక వృద్ధిని లేదా వారి సొంత సంపాదనను మాజీ భార్యతో పంచుకోమనడం వారసులకు అన్యాయం చేసినట్లు అవుతుంది. అందుకు వారసులు ఎంతమాత్రం బాధ్యులు కారు” అని న్యాయమూర్తులు తమ తీర్పులో స్పష్టంగా వివరించారు.

హైకోర్టు ఇచ్చిన ఈ తీర్పు ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది. భర్త మరణించినా మహిళకు దక్కాల్సిన పాత బకాయి డబ్బులు దక్కేలా ఈ తీర్పు భరోసా కల్పించింది. అదే సమయంలో, భర్త వారసులు తమ సొంత ఉపాధితో సంపాదించిన డబ్బును లేదా ఆస్తిని అదనంగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదని పేర్కొంటూ.. ఇరుపక్షాలకు న్యాయం జరిగేలా కోర్టు సమతుల్య నిర్ణయం తీసుకోవడం గమనార్హం.