హంటావైరస్ అనేది ఎలుకలు (rodents) మరియు అడవి ఎలుకల ద్వారా వ్యాపించే వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్. ఇది ప్రధానంగా సోకిన ఎలుకల మూత్రం, లాలాజలం లేదా మల విసర్జితాల నుండి వెలువడే వైరస్ కణాలను పీల్చడం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది.
ఈ ఇన్ఫెక్షన్ అరుదైనప్పటికీ, కొన్ని రకాల హంటావైరస్ వ్యాధులు చాలా ప్రమాదకరంగా మారుతాయి. ఇందులో అత్యంత తీవ్రమైనది ‘హంటావైరస్ కార్డియోపల్మనరీ సిండ్రోమ్’ (HCPS). ఇది ఊపిరితిత్తులపై ప్రభావం చూపి, వేగంగా శ్వాసకోశ వైఫల్యానికి (respiratory failure) దారితీస్తుంది. ఆధునిక వైద్య సౌకర్యాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ వ్యాధి సోకిన వారిలో మరణాల రేటు 30-50% వరకు ఉంటోంది.
హంటావైరస్ కార్డియోపల్మనరీ సిండ్రోమ్ అంటే ఏమిటి?
HCPS అనేది ఒక తీవ్రమైన శ్వాసకోశ వ్యాధి. ఇది సాధారణంగా జ్వరం, అలసట, తలనొప్పి, కండరాల నొప్పులు, వికారం మరియు వాంతులు వంటి సాధారణ ఫ్లూ లక్షణాలతో ప్రారంభమవుతుంది. లక్షణాలు సాధారణ వైరల్ జ్వరాల వలె ఉండటం వల్ల దీనిని ముందుగా గుర్తించడం కష్టం.
అయితే, కొన్ని రోజుల్లోనే రోగి పరిస్థితి విషమించి తీవ్రమైన శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, తక్కువ ఆక్సిజన్ స్థాయిలు, తక్కువ రక్తపోటు మరియు ఊపిరితిత్తులలో నీరు చేరడం (fluid accumulation) వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఈ వేగవంతమైన మార్పులే ఈ వ్యాధిని ప్రమాదకరంగా మారుస్తాయి.
HCPS ఎందుకు ప్రాణాంతకం అవుతుంది?
మరణాల రేటు ఎక్కువగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం ఈ వైరస్ ఊపిరితిత్తులు మరియు మూత్రపిండాలలోని రక్తనాళాలపై చూపే ప్రభావం. శరీరంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, వైరస్ ఊపిరితిత్తులలోని రక్తనాళాల పొరలను దెబ్బతీస్తుంది. దీనివల్ల రక్తనాళాల నుండి ద్రవం ఊపిరితిత్తుల కణజాలంలోకి లీక్ అవుతుంది (Pulmonary Edema). ఊపిరితిత్తులు ద్రవంతో నిండిపోవడం వల్ల ఆక్సిజన్ మార్పిడి నిలిచిపోయి రోగి పరిస్థితి 24 నుండి 48 గంటల్లోనే విషమిస్తుంది.
రోగ నిర్ధారణలో సవాళ్లు
దీని ప్రారంభ లక్షణాలు ఇన్ఫ్లుఎంజా, డెంగ్యూ లేదా ఇతర వైరల్ జ్వరాల వలె ఉంటాయి. ఎలుకలు ఎక్కువగా ఉండే ప్రదేశాలు, పొలాలు, స్టోర్ రూమ్లు లేదా గాలి వెలుతురు సరిగ్గా లేని చోట్ల తిరిగే వారికి ఈ వైరస్ సోకే ప్రమాదం ఎక్కువ. ప్లేట్లెట్స్ తగ్గడం, తెల్ల రక్తకణాలు పెరగడం మరియు ఛాతీ ఎక్స్-రే వంటి పరీక్షల ద్వారా వైద్యులు దీనిని అనుమానిస్తారు. ప్రత్యేక రక్త పరీక్షల ద్వారా దీనిని నిర్ధారిస్తారు.
చికిత్స మరియు నివారణ
ప్రస్తుతానికి హంటావైరస్కు నిర్దిష్టమైన యాంటీవైరల్ చికిత్స లేదా టీకా లేదు. రోగికి ఆక్సిజన్ అందించడం మరియు రక్తపోటును స్థిరంగా ఉంచడం వంటి ‘సపోర్టివ్ కేర్’ మాత్రమే ప్రధాన చికిత్స. తీవ్రమైన స్థితిలో ఉన్న రోగులకు ECMO (గుండె మరియు ఊపిరితిత్తుల పనితీరును బయటి నుండి నిర్వహించే యంత్రం) అవసరం కావచ్చు.
నివారణ మార్గాలు:
ఇళ్లు మరియు పని ప్రదేశాలలో ఎలుకలు లేకుండా చూసుకోవాలి.
ఎలుకల విసర్జితాలు ఉన్న చోట పొడి చీపురుతో ఊడవద్దు; బదులుగా క్రిమిసంహారకాలను (disinfectants) వాడాలి.
క్లీనింగ్ చేసేటప్పుడు మాస్కులు మరియు గ్లౌజులు తప్పనిసరిగా ధరించాలి.
గాలి వెలుతురు లేని గదులను తెరిచిన వెంటనే లోపలికి వెళ్లకుండా, కాసేపు గాలి ఆడనివ్వాలి.
(డాక్టర్ ప్రణయ్ సాయి చంద్రగిరి, కన్సల్టెంట్ ఇంటర్వెన్షనల్ పల్మనాలజిస్ట్, యశోద హాస్పిటల్స్, హైదరాబాద్ వారి వివరణ ప్రకారం)