మధ్యప్రాచ్యం (మిడిల్ ఈస్ట్) లో నిరంతరం కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతల మధ్య ఇరాన్ ఒక అత్యంత కీలకమైన అడుగు వేసింది.
ప్రపంచంలోనే అత్యంత ముఖ్యమైన ఇంధన రవాణా మార్గమైన ‘హార్ముజ్ జలసంధి’ (Strait of Hormuz) పై తన నియంత్రణను మరింత బలోపేతం చేసుకునేందుకు ఇరాన్ అధికారికంగా ఒక కొత్త పరిపాలనా యంత్రాంగాన్ని (అడ్మినిస్ట్రేటివ్ బాడీ) ఏర్పాటు చేసింది. ఈ చర్య ద్వారా హార్ముజ్ జలసంధిని ఇరాన్ పూర్తిగా తన గుప్పిట్లోకి తీసుకుంటుండటంతో అంతర్జాతీయ చమురు మార్కెట్, నౌకాయాన రంగాలు మరియు ప్రపంచ వ్యాపారులలో తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది.
హార్ముజ్ జలసంధి ప్రాధాన్యత
హార్ముజ్ జలసంధి ప్రపంచంలోనే అత్యంత కీలకమైన సముద్ర మార్గాలలో ఒకటి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వినియోగించే ముడి చమురు మరియు ద్రవీకృత సహజ వాయువు (LNG) లలో దాదాపు 20 శాతం కేవలం ఈ మార్గం ద్వారానే రవాణా అవుతుంది. గల్ఫ్ దేశాల నుండి ఐరోపా, భారతదేశం, చైనా వంటి మొత్తం ఆసియా దేశాలకు చమురు ఎగుమతి చేసే ప్రధాన రవాణా మార్గం ఇదే.
చమురు, గ్యాస్ మాత్రమే కాకుండా ఎరువులు, రసాయన ఉత్పత్తులు సహా అనేక రకాల నిత్యావసర వస్తువులు కూడా ఈ మార్గం గుండానే ప్రపంచ మార్కెట్లకు చేరుకుంటాయి. అందువల్ల, ఈ మార్గంలో ఏర్పడే చిన్నపాటి అంతరాయమైనా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది. ఈ కారణంగానే భారతదేశంలో ఇంధన సంక్షోభం (భయాలు) తలెత్తుతున్నాయి.
ఇరాన్ కొత్త వ్యూహం
హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా ప్రయాణించే ఓడల నుండి ఇరాన్ ఇప్పటికే ప్రత్యేక రుసుము (టోల్/ట్యాక్స్) వసూలు చేసే విధానాన్ని అమలు చేస్తోంది. తాజాగా ఏర్పాటు చేసిన కొత్త పరిపాలనా యంత్రాంగం ఇకపై ఈ రుసుము వసూళ్లు, సముద్ర రవాణా నిబంధనలు మరియు మార్గ నిర్వహణను పూర్తిగా తన పర్యవేక్షణలోకి తీసుకుంటుందని ప్రకటించింది.
హార్ముజ్ జలసంధి ప్రవేశ ద్వారాల వద్ద మైన్లు (సముద్రపు ల్యాండ్మైన్లు) అమర్చడం ద్వారా ఇరాన్ ఈ మొత్తం మార్గాన్ని తన అదుపులోకి తెచ్చుకుంది. ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో హార్ముజ్ మార్గం గుండా వెళ్లే అన్ని ఓడలను ఇరాన్ సురక్షిత మార్గాల ద్వారా నడిపిస్తోంది. వీటన్నింటినీ ఇప్పుడు కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన సంస్థ ద్వారా పరిపాలనా పరంగా క్రమబద్ధీకరించాలని నిర్ణయించింది.
ఇరాన్ ప్రభుత్వ అధికారిక మీడియా వెల్లడించిన సమాచారం ప్రకారం.. హార్ముజ్ మార్గం గుండా వెళ్లే అన్ని ఓడలకు కొత్త నియమావళిని (రూల్స్) పంపుతున్నారు. ఈ యంత్రాంగం ద్వారా ఇరాన్ తన సార్వభౌమాధికారాన్ని దీర్ఘకాలికంగా పటిష్టం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తోందని అంతర్జాతీయ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి.
మరోవైపు అమెరికా గత వారం రోజులుగా చైనా పర్యటనలో బిజీగా ఉండటం వల్ల, ఇరాన్ వ్యవహారాలపై మరియు శాంతి చర్చలపై పెద్దగా దృష్టి పెట్టలేకపోయింది. ఈ తరుణంలో ఇరాన్ కొత్త యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేయడంపై అమెరికా ప్రస్తుతానికి మౌనం వహిస్తోంది.
అయితే, నిన్న డోనాల్డ్ ట్రంప్ తన ‘ట్రూత్ సోషల్’ (Truth Social) ఖాతాలో ఒక పోస్ట్ చేస్తూ.. “ఇరాన్కు సమయం ముగిసిపోతోంది. అమెరికాతో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడానికి వారు వేగంగా అడుగులు వేయాలి. లేకపోతే వారికి మిగిలేది ఏమీ ఉండదు” అని హెచ్చరించారు.
యుద్ధ ఉద్రిక్తతల తర్వాత మారిన పరిస్థితులు
అమెరికా మరియు ఇజ్రాయెల్తో ఏర్పడిన ఘర్షణల తర్వాత హార్ముజ్ జలసంధిపై ఇరాన్ తన పట్టును మరింత బిగించింది. ప్రస్తుతానికి తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం అమలులో ఉన్నప్పటికీ.. “సముద్ర రవాణా పరిస్థితులు యుద్ధానికి ముందున్న సాధారణ స్థితికి అంత సులభంగా తిరిగి రావు” అని ఇరాన్ నిరంతరం హెచ్చరిస్తూనే ఉంది.
అయితే, అమెరికా తన నౌకాదళ యుద్ధనౌకలతో కలిసి ఇరాన్ ఓడరేవులను (పోర్టులను) పూర్తిగా దిగ్బంధించింది.
ఈ కొత్త పరిపాలనా యంత్రాంగం ఏర్పాటు అనేది ఇరాన్ తన ఆర్థిక మరియు వ్యూహాత్మక ఆధిపత్యాన్ని బలపరుచుకోవడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నంగా అంతర్జాతీయ నిపుణులు చూస్తున్నారు. హార్ముజ్ జలసంధిలో ఓడల రాకపోకలు దాదాపుగా నిలిచిపోవడం భారతదేశం వంటి చమురు దిగుమతి చేసుకునే దేశాలపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపుతోంది. ముడి చమురు ధరలు పెరిగితే పెట్రోల్, డీజిల్, ఎరువులు మరియు రవాణా ఖర్చులు పెరిగి నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు ఆకాశాన్నంటే ప్రమాదం ఉంది. ఇప్పటికే అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో చమురు ధరలు, నౌకల ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియంలు మరియు కార్గో రవాణా ఖర్చులు పెరగడం ప్రారంభమయ్యాయి.