స్మార్ట్ఫోన్ మరియు సోషల్ మీడియాను విపరీతంగా వాడటం వల్ల మెదడు ‘డోపమైన్’ (Dopamine) అనే రసాయనానికి బానిసవుతోందని స్టాన్ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ నిపుణుల అధ్యయనంలో తేలింది.
ఏమిటీ ‘డోపమైన్ షాక్’? మనం సోషల్ మీడియాలో స్క్రోల్ చేసినప్పుడు లేదా ఫోన్కు నోటిఫికేషన్ వచ్చినప్పుడు మెదడుకు స్వల్పంగా ఆనందం కలుగుతుంది. ఇలా పదే పదే జరగడం వల్ల, మెదడు ఆ ఉత్సాహానికి అలవాటు పడిపోతుంది. దీనివల్ల చదువు, పని లేదా ఇతర సాధారణ పనులు మనకు బోర్ కొడతాయి. ఎందుకంటే ఆ పనుల్లో స్మార్ట్ఫోన్లో లభించేంత తక్షణ ఆనందం ఉండదు. ఇది మనిషి యొక్క ఏకాగ్రతను మరియు నిర్ణయం తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.
14 రోజుల డిజిటల్ బ్రేక్: మెదడు తనను తాను తిరిగి మెరుగుపరుచుకోగలదు (Brain Plasticity). హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించిన ఒక అధ్యయనంలో, 467 మంది వ్యక్తులు 14 రోజుల పాటు ఇంటర్నెట్ వాడకాన్ని నిలిపివేశారు (కేవలం కాల్స్, మెసేజ్లు మాత్రమే అనుమతించారు). ఫలితాలు ఆశ్చర్యకరంగా ఉన్నాయి:
- ఏకాగ్రత పెరిగింది.
- ఆందోళన, ఒత్తిడి తగ్గాయి.
- నిద్ర నాణ్యత మెరుగుపడింది.
- డిప్రెషన్ లక్షణాలు తగ్గుముఖం పట్టాయి.
నిద్రకు, ఫోన్కు ఉన్న సంబంధం: నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, రాత్రిపూట ఎక్కువ సేపు స్క్రీన్ చూడటం వల్ల మెదడుకు విశ్రాంతి దొరకదు, ఇది మరుసటి రోజు మరింత ఎక్కువగా ఫోన్ వాడేలా ప్రేరేపిస్తుంది.
ఈ వ్యసనం నుంచి బయటపడటం ఎలా?
- నోటిఫికేషన్లు తగ్గించండి: అనవసరమైన యాప్ నోటిఫికేషన్లను ఆఫ్ చేయండి.
- నిద్రకు ముందు ఫోన్కు దూరం: పడుకోవడానికి గంట ముందు నుంచే ఫోన్ వాడటం ఆపేయండి.
- డిజిటల్ బ్రేక్స్: సోషల్ మీడియా నుంచి అప్పుడప్పుడు చిన్న చిన్న విరామాలు తీసుకోండి.
- స్క్రీన్ టైమ్ ట్రాక్ చేయండి: మీరు రోజుకు ఎన్ని గంటలు ఫోన్ వాడుతున్నారో గమనిస్తూ, దాన్ని తగ్గించుకోవడానికి ప్రయత్నించండి.
కేవలం సంకల్ప బలం మాత్రమే కాకుండా, సరైన వ్యూహాలు మరియు అలవాట్లు మిమ్మల్ని ఈ వ్యసనం నుంచి బయటపడేయగలవని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.