భారతదేశంలో 2016 ఆగస్టు 25న ప్రారంభమైన యూపీఐ (UPI – యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్) నగదు లావాదేవీల వ్యవస్థ, గత పదేళ్ల కాలంలో దేశంలోనే అతిపెద్ద డిజిటల్ విప్లవాన్ని సృష్టించింది.
కేవలం 44 బ్యాంకులతో చిన్న స్థాయిలో మొదలైన ఈ వ్యవస్థ, నేడు 703 బ్యాంకులను అనుసంధానించుకుని దేశంలోనే అగ్రగామి పేమెంట్ నెట్‌వర్క్‌గా అవతరించింది.
ప్రారంభ సంవత్సరంలో 1.78 కోట్లుగా ఉన్న యూపీఐ లావాదేవీల సంఖ్య, పదేళ్లలో సుమారు 13,000 రెట్లు పెరిగి ఏకంగా 24,162 కోట్లకు చేరింది. అదేవిధంగా, జరిగిన మొత్తం లావాదేవీల విలువ కూడా ₹0.07 లక్షల కోట్ల నుంచి 4,000 రెట్లకు పైగా పెరిగి, ప్రస్తుతం ₹314 లక్షల కోట్ల మార్కును తాకింది.
నేడు భారతదేశంలో రోజుకు సగటున 66 కోట్ల యూపీఐ లావాదేవీలు జరుగుతున్నాయి. చౌకైన ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం, స్మార్ట్‌ఫోన్ల విస్తృతి, సులువైన క్యూఆర్ కోడ్ (QR Code) స్కానింగ్ విధానం ఈ అద్భుత వృద్ధికి ప్రధాన కారణాలుగా నిలిచాయి. భారీ మాల్స్, వ్యాపార సంస్థల నుంచి వీధి పక్కన ఉండే చిన్న బడ్డీ కొట్ల వరకు అన్ని చోట్లా యూపీఐ అనివార్యమైన భాగంగా మారిపోయింది.
చిల్లర సమస్యలను దూరం చేసి, క్షణాల్లో డబ్బు పంపగలిగే వెసులుబాటు ప్రజల దైనందిన జీవితాన్ని ఎంతో సులభతరం చేసింది. అంతేకాకుండా, బ్యాంకుల చుట్టూ తిరగాల్సిన అవసరం లేకుండా గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలు కూడా డిజిటల్ ఆర్థిక సేవలను పొందేలా చేసి, దేశ ఆర్థిక సమ్మిళితత్వాన్ని (Financial Inclusion) మరింత బలోపేతం చేసింది.
భారతదేశంలోనే కాకుండా శ్రీలంక, సింగపూర్, ఫ్రాన్స్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (యూఏఈ) సహా 11 దేశాలలో కూడా ప్రస్తుతం యూపీఐ సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF) సైతం యూపీఐని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రియల్ టైమ్ పేమెంట్ సిస్టమ్‌గా కొనియాడింది. పదేళ్ల కాలంలో భారతీయుల నిత్యజీవితంలో విడదీయరాని భాగమైన యూపీఐ, నేడు భారతదేశ డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు తిరుగులేని చిహ్నంగా నిలిచింది.