ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి సౌందర్యంతో అలరారే హిమాలయ శ్రేణులు ఎప్పుడైనా పెను విపత్తును చవిచూడవచ్చనే చేదు వాస్తవానికి నేపాల్‌లో చోటుచేసుకున్న ఈ విషాద ఘటనే నిదర్శనంగా మారింది.
గత ఆగస్టు 26న నేపాల్‌లోని భోటెకోశి–త్రిశూలి లోయలో అకస్మాత్తుగా విరుచుకుపడిన పెనువరదలు (ఫ్లాష్ ఫ్లడ్స్) ఆ ప్రాంత ఆనవాళ్లు లేకుండా తుడిచిపెట్టేశాయి.
సెప్టెంబర్ 9 వరకు వెలువడిన అధికారిక నివేదికల ప్రకారం.. ఈ ఘోర విపత్తులో ఇప్పటికే 1,300 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మరో 5,000 మందికి పైగా గల్లంతవడంతో వారి ఆచూకీ కోసం ముమ్మరంగా గాలింపు చర్యలు కొనసాగుతున్నాయి. నివాస గృహాలే కాకుండా రహదారులు, దృఢమైన వంతెనలు మరియు భారీ విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేసే జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు సైతం వరద ఉధృతికి కొట్టుకుపోయి నామరూపాల్లేకుండా పోయాయి.
భోటెకోశి నది ఉపనది అయిన ‘ల్హెండే ఖోలా’లో పోటెత్తిన భారీ నీటి ప్రవాహమే ఈ మహా విలయానికి ప్రధాన కారణం. పర్వత శిఖరాల నుంచి భారీ హిమానీనదాలు (గ్లేసియర్లు), కొండచరియలు విరిగిపడటంతో నది సహజ ప్రవాహం పూర్తిగా స్తంభించిపోయింది. దీంతో ఎగువన భారీగా పేరుకుపోయిన నీరు ఒక్కసారిగా విరుచుకుపడి రాక్షస వేగంతో కిందకు దూసుకురావడంతో.. ప్రజలు తేరుకోవడానికి లేదా ప్రాణాలు కాపాడుకోవడానికి కనీస సమయం కూడా లభించలేదు.
ఎత్తైన హిమాలయ ప్రాంతాల్లో హిమానీనదాలు కరిగి విరిగిపడటం ఇలాంటి ఆకస్మిక వరదలకు దారితీస్తుందని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు. నది ప్రవాహాన్ని అడ్డుకునే మంచు, రాతి బండరాళ్లు ఒక్కసారిగా బద్దలైనప్పుడు నీటి వేగం క్షణక్షణానికీ పెరిగిపోతుంది. ఇలాంటి వరద ప్రవాహాలు కేవలం 5 నుండి 30 నిమిషాల వ్యవధిలోనే దిగువన ఉన్న లోయలను, జనావాసాలను ముంచెత్తుతాయి; దీనివల్ల ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించడానికి అతి తక్కువ సమయం మాత్రమే ఉంటుంది. అందుకే ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు (Early Warning Systems) ఎంత కీలకమో ఈ విపత్తు ప్రపంచానికి కళ్లకు కట్టింది.
హిందూకుష్ హిమాలయ ప్రాంతం ప్రపంచంలోనే అత్యధిక హిమానీనదాలు కలిగిన ప్రాంతాలలో ఒకటి. ఇక్కడ పుట్టే నదులే ఆసియాలోని అతిపెద్ద 10 ప్రధాన నదులకు జీవజలాన్ని అందిస్తున్నాయి. అయితే భూతాపం (గ్లోబల్ వార్మింగ్) కారణంగా హిమానీనదాలు అత్యంత వేగంగా కరిగిపోతున్నాయి. ఫలితంగా కొత్తగా ప్రమాదకర మంచు సరస్సులు (Glacial Lakes) ఏర్పడటంతో పాటు పర్వత రాళ్లు బలహీనపడుతున్నాయి. ప్రస్తుతం హిమాలయాల్లోని 200కు పైగా మంచు సరస్సులు విస్ఫోటన అంచున ఉన్నట్లు గుర్తించారు. చిన్న సరస్సులు సైతం భవిష్యత్తులో ఇలాంటి పెను విలయాలనే సృష్టించవచ్చని శాస్త్రవేత్తలు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.