నేడు భారతదేశంలో బైక్, స్కూటర్ లేదా కారు వంటి వాహనాలను నడపాలంటే డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ తప్పనిసరి. లైసెన్స్ లేకుండా వాహనం నడిపితే జరిమానా విధిస్తారు.
అయితే ఒకప్పుడు సైకిల్ తొక్కడానికి కూడా లైసెన్స్ తప్పనిసరిగా ఉండేదని మీకు తెలుసా? లైసెన్స్ ఉంటేనే రోడ్డుపై సైకిల్ నడపడానికి అనుమతి లభించేది.
ఆ రోజుల్లో సైకిల్ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ మున్సిపాలిటీ, పంచాయతీ సమితి లేదా పంచాయతీ కార్యాలయంలో పేరు నమోదు చేసుకుని లైసెన్స్ తీసుకోవాల్సి వచ్చేది. ప్రతి సంవత్సరం ఈ లైసెన్స్ను పునరుద్ధరించుకోవడం (Renewal) తప్పనిసరి. అప్పట్లో ఏడాదికి రూ. 2 ఫీజుగా వసూలు చేసేవారు. ఇలా జారీ చేసిన ఒక పాత సైకిల్ లైసెన్స్ ఫోటో ప్రస్తుతం ‘X’ (ట్విట్టర్) వేదికగా వైరల్ అవుతోంది.
లైసెన్స్ తీసుకున్న తర్వాత, ఒక చిన్న ఇత్తడి లేదా అల్యూమినియం బిళ్ళను ఇచ్చేవారు. దానిని సైకిల్ ముందు భాగంలో లేదా హ్యాండిల్ కింద ఫ్రేమ్కు స్పష్టంగా కనిపించేలా బిగించాలి. లైసెన్స్ లేకుండా సైకిల్ తొక్కుతూ ఎవరైనా పట్టుబడితే, స్థానిక అధికారులు జరిమానా విధించేవారు. అప్పట్లో ప్రత్యేకంగా ట్రాఫిక్ పోలీసులు ఉండేవారు కాదు; మున్సిపాలిటీ లేదా పంచాయతీ అధికారులే రోడ్లపై తనిఖీలు చేసేవారు. రాత్రిపూట సైకిల్కు లైట్లు అమర్చుకుంటేనే లైసెన్స్ ఇచ్చేవారు. ఈ పద్ధతి ద్వారా ప్రభుత్వానికి ఆదాయం రావడమే కాకుండా, ట్రాఫిక్ను కూడా కొంతవరకు నియంత్రించేవారు.
ఆ కాలంలో సైకిల్ అనేది చాలా విలువైన వస్తువు. ముఖ్యంగా గ్రామాలు మరియు చిన్న పట్టణాల్లో సైకిల్ ఉండటం ఒక హోదాగా (Status Symbol) భావించేవారు. అందుకే ప్రభుత్వం మరియు స్థానిక సంస్థలు సైకిళ్లను రిజిస్టర్ చేసి పన్ను వసూలు చేసేవి. ఈ విధానం 1950 మరియు 1960లలో పంజాబ్, హర్యానా, మద్రాస్ (ప్రస్తుత చెన్నై), కేరళ, మహారాష్ట్ర, పశ్చిమ బెంగాల్ వంటి అనేక రాష్ట్రాల్లో కొనసాగింది.
1970ల ప్రారంభంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఈ విధానం నెమ్మదిగా రద్దయింది. మోటారు వాహనాల చట్టం వచ్చిన తర్వాత ప్రభుత్వం దృష్టి మోటారు వాహనాలపైకి మళ్లింది; సైకిళ్లకు మినహాయింపు ఇచ్చారు. అప్పట్లో సైకిల్ కొంటే, వెంటనే పంచాయతీ లేదా మున్సిపాలిటీ కార్యాలయం దగ్గర క్యూలో నిలబడి ఫీజు చెల్లించి లైసెన్స్ తీసుకోవడం ఒక ఆచారంగా ఉండేది. అప్పుడు ఒక గుర్తింపు కార్డు మరియు మెటల్ బిళ్ళను ఇచ్చేవారు. నేడు మనం ఎలాంటి లైసెన్స్ లేకుండా స్వేచ్ఛగా సైకిల్ తొక్కుతున్నాము; అది తలచుకుంటే ఆ కాలంలోని నిబంధనలు నేటి తరానికి వింతగా అనిపించవచ్చు.