చాలా మంది భారతీయులకు తెలియని విషయం ఒకటి ఉంది—ఒకప్పుడు భారత రూపాయి కేవలం మన దేశ కరెన్సీ మాత్రమే కాదు. ఇది ఖాట్మండు నుండి కువైట్ వరకు, తూర్పు ఆఫ్రికా నుండి ఆగ్నేయాసియా వరకు ప్రాంతీయ ఆర్థిక చోదక శక్తిగా ఉండేది. అమెరికా డాలర్ ప్రపంచాన్ని జయించకముందే, రూపాయి ప్రపంచ వాణిజ్యాన్ని శాసించింది.
రూపాయి యొక్క పూర్వ వైభవం:
బంగారం అక్రమ రవాణాను అరికట్టడానికి భారత్ అప్పట్లో ‘గల్ఫ్ రూపాయి’ (Gulf Rupee) పేరుతో ప్రత్యేక కరెన్సీని విడుదల చేసింది. ఎరుపు రంగులో, ‘Z’ ప్రిఫిక్స్‌తో ఉండే ఈ రూపాయి యూఏఈ, ఖతార్, ఒమన్, బహ్రెయిన్ మరియు కువైట్లలో అధికారికంగా చలామణి అయ్యేది. అంటే అప్పట్లో భారత్ ఒక ప్రాంతీయ ఆర్థిక అగ్రరాజ్యం. తూర్పు ఆఫ్రికా దేశాలైన కెన్యా, ఉగాండా, టాంజానియాలు కూడా రూపాయిపైనే నడిచేవి. ఎటువంటి యుద్ధాలు లేకుండా, సైనిక శక్తి అవసరం లేకుండా రూపాయికి అంతర్జాతీయ గౌరవం ఉండేది. కానీ, ఇదంతా 1966లో ఇందిరా గాంధీ తీసుకున్న ఒక నిర్ణయంతో ముగిసిపోయింది.
1966: ఆ ఒక్క నిర్ణయం.. మారిన చరిత్ర!
1966లో ఒక ఉదయం భారతీయులు నిద్రలేచేసరికి తమ కరెన్సీ విలువ పడిపోయిందని తెలుసుకున్నారు. ఎటువంటి బహిరంగ చర్చ లేకుండానే, డాలరుతో రూపాయి మారకం విలువ Rs 4.76 నుండి Rs 7.50కి మార్చబడింది.
- ఒత్తిడి: అప్పట్లో ఇందిరా గాంధీ ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టి కొన్ని నెలలే అయింది. దేశం తీవ్ర ఆహార సంక్షోభంలో ఉంది. అమెరికా, వరల్డ్ బ్యాంక్ మరియు ఐఎంఎఫ్ (IMF) నుండి సాయం కావాలంటే రూపాయి విలువను తగ్గించక తప్పదని వాషింగ్టన్ షరతు పెట్టింది.
- నమ్మకం కోల్పోవడం: విలువ తగ్గించడం వల్ల విదేశీ సాయం వస్తుందని ఢిల్లీ పాలకులు భావించారు కానీ, గల్ఫ్ దేశాలకు మాత్రం భారత్ పై నమ్మకం పోయింది. బయటి దేశాల ఒత్తిడికి తలొగ్గి తన కరెన్సీని తగ్గించే దేశాన్ని నమ్మలేమని గల్ఫ్ దేశాలు తమ సొంత కరెన్సీలను తెచ్చుకుని డాలర్‌తో అనుసంధానం చేసుకున్నాయి.
కోల్పోయిన ప్రభావం:
ఈ నిర్ణయంతో భారత్ తన ఆర్థిక సార్వభౌమాధికారాన్ని కోల్పోయింది. ఇందిరా గాంధీ తర్వాత కాలంలో బలమైన నాయకురాలిగా ఎదిగినప్పటికీ, 1966లో ఆమె తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం రూపాయి ప్రతిష్టను మసకబార్చింది. 1991లో ఆర్థిక సంస్కరణలు వచ్చినా, రూపాయికి పూర్వపు వైభవం మరియు గల్ఫ్ దేశాలపై ఉన్న పట్టు తిరిగి రాలేదు. అప్పటికే డాలర్ ప్రపంచాన్ని ఆక్రమించింది.