జెరూసలేం: మొదటి శతాబ్దానికి చెందిన ఒక చారిత్రాత్మక రహదారిని 13 ఏళ్ల సుదీర్ఘ తవ్వకాల తర్వాత అధికారికంగా ప్రజల కోసం తెరిచారు.
సిలోవామ్ కోనేరు (Pool of Siloam) నుండి టెంపుల్ మౌంట్ పాదాల వరకు కలిపే ఈ పురాతన రహదారి, రెండవ దేవాలయ కాలంలో (Second Temple period) యూదు భక్తులు ఆలయానికి వెళ్లడానికి ఉపయోగించిన ప్రధాన మార్గమని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు. శతాబ్దాలుగా శిథిలాల కింద భూమిలో పూడుకుపోయిన ఈ మార్గాన్ని ఇప్పుడు వెలికితీయడం 2,000 ఏళ్ల చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా నిలిచింది.
కీలక వస్తువుల లభ్యత ఈ తవ్వకాల సమయంలో పరిశోధకులు నాణేలు, తూనిక రాళ్లు వంటి అనేక వస్తువులను కనుగొన్నారు. ఇవి ఆ రహదారి మతపరమైన ప్రార్థనలకే కాకుండా, వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు కూడా కేంద్రంగా ఉండేదని నిరూపిస్తున్నాయి. అంతేకాకుండా, భూమి అడుగున ఒక పురాతన మురుగునీటి కాలువను (Drainage channel) కూడా గుర్తించారు.
యూదు తిరుగుబాటుదారులు ఈ భూగర్భ సొరంగ మార్గాన్ని వాడుకున్నట్లు ఆధారాలు లభించాయి. తవ్వకాల్లో వంట పాత్రలు, నూనె దీపాలు, కాంస్య నాణేలు మరియు రోమన్ సైనికుడి ఖడ్గం వంటి వస్తువులు బయటపడ్డాయి. ఈ ఆవిష్కరణ ప్రపంచంలోని అతి ముఖ్యమైన పరిశోధనలలో ఒకటి అని అమెరికా రాయబారి డేవిడ్ ఫ్రీడ్‌మాన్ అభివర్ణించారు. ఇది బైబిల్ చరిత్రలోని నిజాలను బలపరిచే బలమైన ఆధారమని ఆయన పేర్కొన్నారు.
ప్రముఖుల ప్రశంసలు ఈ రహదారిని సెప్టెంబర్ 2025లో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో అధికారికంగా ప్రారంభించారు. దీనికి అనేకమంది ప్రముఖులు హాజరయ్యారు. ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని బెెంజమిన్ నెతన్యాహు మాట్లాడుతూ.. జెరూసలేంతో యూదులకు ఉన్న చారిత్రక సంబంధాన్ని నొక్కి చెప్పారు. అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో దీనిని వారసత్వ సంపదకు నిదర్శనమని ప్రశంసించగా, రాయబారి మైక్ హకబీ ఈ ఆవిష్కరణ ద్వారా గతం తన రాళ్ల ద్వారా మాట్లాడుతోందని వ్యాఖ్యానించారు.