మానవ శరీరంలో అత్యంత కీలకమైన అవయవాలలో మెదడు (Brain) ఒకటి. మెదడు పనితీరుపై పరిశోధనలు నేటికీ కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.
ఈ నేపథ్యంలో, కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం శాస్త్రవేత్తలు మెదడుపై ఇటీవల నిర్వహించిన అధ్యయన నివేదికలు తాజాగా వెలుగులోకి వచ్చాయి. ఈ అధ్యయనం ప్రకారం, మానవ మెదడు ఐదు విభిన్న దశల గుండా పరిణామం చెందుతుంది. 9, 32, 66, 83 సంవత్సరాలు మెదడులో మార్పులు సంభవించే కీలకమైన వయస్సులు. 90 ఏళ్ల వరకు ఉన్న సుమారు నాలుగు వేల మంది వ్యక్తుల మెదడును స్కాన్ చేసి ఈ పరిశోధన చేశారు. ఈ అధ్యయనంలో మెదడు యొక్క కౌమార దశ (Adolescence) 32 ఏళ్ల వరకు కొనసాగుతుందని తేలింది.
మెదడు యొక్క ఐదు దశలు
మన జీవిత ప్రయాణంలో పొందే కొత్త జ్ఞానం, అనుభవాలకు అనుగుణంగా మెదడు నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది. అయితే, ఈ మార్పు పుట్టుక నుండి మరణం వరకు ఒకే రకమైన పద్ధతిలో సాగదు. దీనికి స్పష్టమైన ఐదు దశలు ఉన్నాయని అధ్యయనం చెబుతోంది. ఆ దశలను శాస్త్రవేత్తలు ఎలా వర్గీకరించారో కింద చూడండి:
- బాల్యం (Childhood): పుట్టినప్పటి నుంచి 9 సంవత్సరాల వరకు
- కౌమారం (Adolescence): 9 నుంచి 32 సంవత్సరాల వరకు
- యవ్వనం (Adulthood): 32 నుంచి 66 సంవత్సరాల వరకు
- వృద్ధాప్యం మొదటి దశ (Early Seniority): 66 నుంచి 83 సంవత్సరాల వరకు
- వృద్ధాప్యం చివరి దశ (Late Seniority): 83 సంవత్సరాల నుంచి
మనం మరణించే వరకు మెదడు మారుతూనే ఉంటుందని డా. అలెక్సా మౌస్లీ అనే పరిశోధకురాలు తెలిపారు. మెదడు మళ్లీ మళ్లీ మారడం వల్ల ఈ దశలలో హెచ్చుతగ్గులు ఉంటాయి. కొందరిలో ఈ దశలు ముందుగా రావచ్చు, కొందరిలో ఆలస్యం కావచ్చు. అయితే, ఈ దశల మధ్యే మార్పులు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు.
దశల వివరాలు:
- బాల్యం: మెదడు పరిమాణం వేగంగా పెరుగుతుంది. ఈ దశలో మెదడు సామర్థ్యం తక్కువగా ఉంటుంది. ఒక లక్ష్యం లేకుండా పార్కులో ఆడుకునే పిల్లవాని మాదిరిగా దీని పనితీరు ఉంటుంది.
- కౌమారం: ఈ దశలో మెదడులో గణనీయమైన మార్పులు సంభవిస్తాయి. మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు ప్రారంభమయ్యేందుకు ఇది అత్యంత అవకాశం ఉన్న దశ అని డా. మౌస్లీ చెప్పారు. ఈ దశలోనే న్యూరాన్ నెట్‌వర్క్‌లు మరింత సామర్థ్యాన్ని సంతరించుకుంటాయి. తొమ్మిది నుంచి 32 ఏళ్ల వరకు మెదడు కౌమార దశలోనే ఉంటుంది. అంతకుముందు అధ్యయనాలు కౌమార దశను 20 ఏళ్ల వరకు పరిమితం చేయగా, ఈ కొత్త పరిశోధనలో ఇది 30 ఏళ్ల ప్రారంభం వరకు కొనసాగుతుందని పరిశోధకులు స్పష్టం చేశారు.
- యవ్వనం: 32 నుంచి 66 ఏళ్ల మధ్య ఈ దశలో కౌమారంతో పోలిస్తే మెదడు మార్పు నెమ్మదిగా ఉంటుంది. మెదడు సామర్థ్యం క్రమంగా తగ్గడం మొదలవుతుంది. వ్యక్తి తెలివితేటలు, వ్యక్తిత్వాన్ని బట్టి ఈ మార్పులు మారుతుంటాయి.
- వృద్ధాప్యం మొదటి దశ: 66 ఏళ్ల వయసులో ఈ దశ మొదలవుతుంది. మెదడు బలహీనపడటం మొదలైనా, మార్పు వేగంగా ఉండదు. బదులుగా, మెదడు తన నెట్‌వర్క్‌లతో సంభాషించే విధానాన్ని మార్చుకుంటుంది. ఇది ఒకే వ్యవస్థగా కాకుండా, చిన్న చిన్న సమూహాలుగా విడిపోయి పనిచేయడం ప్రారంభిస్తుంది. మెదడు ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే డిమెన్షియా (మతిమరుపు), రక్తపోటు వంటివి ఈ దశలోనే ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.
- వృద్ధాప్యం చివరి దశ: 83 ఏళ్లు వచ్చేసరికి మెదడు చివరి దశలోకి అడుగుపెడుతుంది. ఈ అధ్యయనం కోసం 80 ఏళ్లు పైబడిన ఆరోగ్యవంతులను కనుగొనడం కష్టమైందని పరిశోధకులు తెలిపారు. ఈ దశలోనూ వృద్ధాప్యం మొదటి దశలో కనిపించిన మార్పులే కనిపిస్తాయి. మెదడులోని నెట్‌వర్క్‌లు మరింతగా విడిపోయి, చిన్న సమూహాలుగా మాత్రమే పనిచేస్తాయి.