సెంట్రల్ గ్రౌండ్ వాటర్ బోర్డ్ (CGWB) విడుదల చేసిన ‘డైనమిక్ గ్రౌండ్ వాటర్ రిసోర్సెస్ అసెస్మెంట్ 2025’ ప్రకారం, వార్షికంగా భూగర్భ జలాలు రీఛార్జ్ అవుతున్నప్పటికీ, దేశంలో భూగర్భ జల వనరులపై ఒత్తిడి పెరుగుతూనే ఉంది. జాతీయ స్థాయిలో నీటి లభ్యత సరిపడా ఉన్నప్పటికీ, అనేక ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలను అశాస్త్రీయంగా తోడేస్తున్నారని, ఇది భవిష్యత్తులో నీటి భద్రతకు ముప్పుగా మారుతుందని నివేదిక హెచ్చరించింది.
CGWB అసెస్మెంట్ ఏం చెబుతోంది? రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలతో కలిసి ప్రతి ఏటా సెంట్రల్ గ్రౌండ్ వాటర్ బోర్డ్ ఈ గణాంకాలను సేకరిస్తుంది. 2025 నివేదిక ప్రకారం:
- వార్షిక భూగర్భ జల రీఛార్జ్: 448.52 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు (BCM).
- మొత్తం అందుబాటులో ఉన్న వనరులు: 407.75 BCM.
- ప్రస్తుత వినియోగం: 247.22 BCM.
- జాతీయ స్థాయిలో భూగర్భ జలాల వినియోగం 60.63%గా ఉంది. అంటే అందుబాటులో ఉన్న నీటిలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతులు ఇప్పటికే వినియోగమవుతున్నాయి.
60 కోట్ల మంది భారతీయులకు ఎందుకు ముప్పు? భారతదేశంలో మెజారిటీ జనాభాకు త్రాగునీటితో పాటు, లక్షలాది మంది రైతులకు సాగునీటికి ప్రధాన ఆధారం భూగర్భ జలాలే. దాదాపు 60 కోట్ల మంది భారతీయులు తమ రోజువారీ అవసరాల కోసం నేరుగా లేదా పరోక్షంగా భూగర్భ జలాలపైనే ఆధారపడుతున్నారు. దేశంలోని పలు ప్రాంతాల్లో నీటి మట్టాలు పడిపోతుండటంతో ఆందోళన మొదలైంది.
730 ప్రాంతాల్లో ‘ఓవర్-ఎక్స్ప్లాయిటెడ్’ (అతిగా తోడేస్తున్న ప్రాంతాలు): దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న 6,762 అంచనా విభాగాలలో, 730 ప్రాంతాలను ‘ఓవర్-ఎక్స్ప్లాయిటెడ్’గా వర్గీకరించారు. అంటే, సహజంగా రీఛార్జ్ అయ్యే దానికంటే ఎక్కువ నీటిని ఇక్కడ బయటకు తీస్తున్నారు. అనేక ఇతర ప్రాంతాలు ‘క్రిటికల్’ (ప్రమాదకర) దశలో ఉన్నాయి.
భూగర్భ జలాల క్షీణతకు కారణాలు:
- సాగు కోసం నీటిని విపరీతంగా తోడేయడం.
- వేగవంతమైన పట్టణీకరణ వల్ల పెరిగిన డిమాండ్.
- పారిశ్రామిక అవసరాల కోసం నీటి వినియోగం.
- చెరువులు, కుంటలు ఆక్రమణకు గురికావడం వల్ల సహజ రీఛార్జ్ తగ్గడం.
- వాతావరణ మార్పుల వల్ల వర్షపాతంలో అనిశ్చితి.
- ప్రైవేట్ బోర్వెళ్లపై అధిక ఆధారపడటం.
ముగింపు: భారతదేశ ఆహార భద్రత, పారిశ్రామిక మరియు త్రాగునీటి సరఫరాకు భూగర్భ జలాలు వెన్నెముక వంటివి. జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ మరియు CGWB నిరంతరం పర్యవేక్షణ చేస్తున్నప్పటికీ, స్థానిక స్థాయిలో నీటి సంరక్షణ చర్యలు చేపట్టడం ఇప్పుడు అతిపెద్ద సవాలుగా మారింది. వర్షపు నీటి సంరక్షణ (Rainwater Harvesting) మరియు నీటి పొదుపు సాగు పద్ధతులను అనుసరించకపోతే, రాబోయే రోజుల్లో తీవ్ర నీటి ఎద్దడి తప్పదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.