అమెజాన్ అడవుల సరిహద్దుల్లో ఉన్న బ్రెజిల్ సహా పలు దేశాలు ఒక ప్రత్యేక రకమైన చేప జాతిని రక్షించుకోవడానికి పోరాడుతున్నాయి. అమెజాన్ అడవుల్లో వర్షాకాలం మొదలైందంటే చాలు, ఆ భారీ నది ఉగ్రరూపంతో ప్రవహిస్తుంది. వేల ఏళ్లుగా అక్కడి గిరిజనులకు ఈ నీటి ప్రవాహం ఒక సంకేతం. ఎవరికో తెలుసా? ‘డొరాడో’ (Dorado) అనే క్యాట్ ఫిష్ రకానికి చెందిన చేపలకి! ప్రపంచంలోనే అత్యంత సుదీర్ఘమైన మంచినీటి ప్రయాణం (Freshwater Migration) చేసే ఈ ‘బంగారు’ చేపల మనుగడ ఇప్పుడు ప్రమాదంలో పడిందని శాస్త్రవేత్తలు ఆందోళన చెందుతున్నారు.
అట్లాంటిక్ నుండి ఆండీస్ పర్వతాల వరకు: సుమారు 6 అడుగుల పొడవు, 200 కిలోల బరువు ఉండే ఈ చేపలు ‘గోలియత్’ (Goliath) కుటుంబానికి చెందినవి. అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం నుండి ఆండీస్ పర్వత పాదాల వరకు ఇవి చేసే 7,000 మైళ్ల ప్రయాణం ఒక జీవవైవిధ్య అద్భుతం.
- బాల్యం: గుడ్ల నుండి వచ్చే పిల్ల చేపలు నదీ ప్రవాహంతో పాటు వేల మైళ్లు ప్రయాణించి సముద్ర తీర ప్రాంతాలకు చేరుకుని పెరుగుతాయి.
- తిరుగు ప్రయాణం: రెండేళ్ల తర్వాత, ‘తాము పుట్టిన చోటే గుడ్లు పెట్టాలి’ అనే పట్టుదలతో నదీ ప్రవాహానికి ఎదురీదుతూ తిరిగి కొండ ప్రాంతాలకే చేరుకుంటాయి.
సరిహద్దులు లేని ప్రయాణం.. సవాలక్ష చిక్కులు! ఈ చేపలు తొమ్మిది దేశాల సరిహద్దులను దాటుతూ ప్రయాణిస్తాయి. ఇందులో ఏ ఒక్క దేశంలో మార్పు వచ్చినా అది మొత్తం అమెజాన్ నదీ వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపుతుంది. బ్రెజిల్‌లో నిర్మించిన రెండు పెద్ద ఆనకట్టల వల్ల, పొలివియా దేశంలో ఈ చేపల సంఖ్య కేవలం 15 ఏళ్లలో 80% తగ్గిపోయిందని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ఆనకట్టలు ఈ చేపలకు పెద్ద గోడలుగా మారి, వాటి దారిని అడ్డుకుంటున్నాయి.
ఎందుకీ ఆందోళన? ఇది కేవలం చేపల సంఖ్య తగ్గడం గురించి మాత్రమే కాదు; అమెజాన్ ప్రజల జీవనాధార సమస్య. అమెజాన్‌లో పట్టుబడే చేపలలో 93% ఇలా వలస వచ్చే చేపలే. వీటి ద్వారా ఏడాదికి సుమారు $436 మిలియన్ల (వేల కోట్ల రూపాయలు) ఆదాయం లభిస్తుంది. ఇవి తగ్గితే అమెజాన్ పర్యావరణ సమతుల్యత దెబ్బతింటుంది.
పరిష్కారం దిశగా ‘యాక్షన్ ప్లాన్’: ఇప్పుడు మేల్కొన్న అమెజాన్ ప్రాంతానికి చెందిన 6 దేశాలు, ఐక్యరాజ్యసమితి సహాయంతో ఒక అంతర్జాతీయ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. దీని కోసం నిపుణులు కొన్ని పరిష్కారాలను సూచించారు:
- సరైన ప్రణాళిక: ఆనకట్టలు కట్టే ముందే చేపల దారికి అడ్డంకి కలుగుతుందా అని అధ్యయనం చేయాలి.
- ఫిష్ లాడర్స్ (Fish Ladders): ఉన్న ఆనకట్టల వద్ద చేపలు ఎక్కి వెళ్లడానికి వీలుగా సొరంగ మార్గాలు లేదా మెట్లు నిర్మించాలి.
- పాత ఆనకట్టల తొలగింపు: వాడుకలో లేని పాత ఆనకట్టలను తొలగించి నది మార్గాన్ని పునరుద్ధరించాలి.