రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ ఆదివారం ‘సరిహద్దులు మారవచ్చు’ మరియు ‘సింధ్ భారతదేశంలోకి తిరిగి రావచ్చు‘ అని చేసిన ప్రకటన అంతర్జాతీయ స్థాయిలో, ముఖ్యంగా భారత్-పాకిస్తాన్ మధ్య, పెద్ద సంచలనాన్ని సృష్టించింది.
ఊహించిన విధంగానే పాకిస్తాన్ దీనిని ‘రెచ్చగొట్టే చర్య’ అని ఖండించగా, భారతదేశంలో ఈ ప్రకటన రాజకీయ మరియు సాంస్కృతిక వర్గాలలో తీవ్ర చర్చకు తెరలేపింది.
ఇది కేవలం ఒక మంత్రి చేసిన రాజకీయ ప్రకటన మాత్రమే కాకుండా, విభజన బాధను అనుభవించిన సింధీ సమాజం యొక్క భావోద్వేగాలు మరియు భారతదేశపు పురాతన నాగరికత జ్ఞాపక చిహ్నంగా కూడా మారింది.
సరిహద్దుల కంటే పురాతనమైన భూమి
సింధ్ ప్రావిన్స్ పాకిస్తాన్‌లో భాగం కావడానికి చాలా శతాబ్దాల ముందు, అది ఉపఖండ సంస్కృతికి పునాదిగా ఉండేది. మొహెంజొదారో మరియు హరప్పా వంటి సింధు లోయ నాగరికత యొక్క ఆనవాళ్లు ఈ నేల మీదే ఉన్నాయి. వేల సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రాంతాన్ని ‘సింధు దేశ్‘ అని పిలిచేవారు. ఇక్కడ ప్రవహించే సింధు నది భారతీయ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వంలో పవిత్ర స్థానాన్ని పొందింది.
రాజ్‌నాథ్ సింగ్ తన ప్రసంగంలో ఈ వారసత్వాన్ని చాలా తెలివిగా ప్రస్తావించారు. స్వయంగా విభజన సమయంలో పాకిస్తాన్ నుండి వలస వచ్చిన సీనియర్ నాయకుడు ఎల్.కె. అద్వానీని స్మరించుకోవడం ద్వారా, సింగ్ కేవలం భూభాగం గురించి మాట్లాడకుండా, పంచుకోబడిన నాగరికత యొక్క స్పృహను ఎత్తి చూపారు. దీనికి మద్దతుగా, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచించిన మన జాతీయ గీతంలో కూడా “పంజాబ సింధు గుజరాత మరాఠా…” అనే పంక్తులు ఉన్నాయి, సింధ్ నేటికీ భారతదేశం యొక్క సాంస్కృతిక భౌగోళికంలో ఒక అంతర్భాగం అని గుర్తుచేస్తుంది.
విభజన గాయం మరియు సింధీ సమాజపు అస్తిత్వం
1947 దేశ విభజన సమయంలో పంజాబీలు, బెంగాలీలకు భారతదేశంలో తమదైన భాషా ఆధారిత రాష్ట్రాల మద్దతు లభించింది. కానీ, సింధీ సమాజానికి అటువంటి నిర్దిష్ట రాష్ట్రం ఏదీ దక్కలేదు. వారు గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, రాజస్థాన్‌తో సహా దేశంలోని నలుమూలలకు చెదిరిపోయారు. వారు తమ జీవితాలను విజయవంతంగా నిర్మించుకున్నప్పటికీ, ‘మాది’ అని చెప్పుకోవడానికి ఒక రాష్ట్రం లేదనే లోటు వారిలో నేటికీ ఉంది.
ఈ నేపథ్యంలో, సింధీ సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో మాట్లాడిన రాజ్‌నాథ్ సింగ్, “సింధ్ ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ మనవారే” అని చెప్పడం ద్వారా ఈ సమాజం యొక్క వేదనకు గొంతు ఇచ్చారు. సిఎఎ (CAA) చట్టం నేపథ్యంలో ఈ ప్రకటనను గమనించినప్పుడు, పాకిస్తాన్‌లో వేధింపులకు గురైన మైనారిటీలకు భారతదేశమే ఏకైక ఆశ్రయం మరియు పూర్వీకుల భూమి అనే సందేశాన్ని కూడా ఇది పంపుతుంది.
సరిహద్దులు శాశ్వతం కావు: దీని అర్థం ఏమిటి?
రక్షణ మంత్రి ప్రసంగంలో అత్యంత చర్చనీయాంశమైన వాక్యం ‘సరిహద్దులు శాశ్వతం కావు‘ అనేది. దీనిని పైపైన చూస్తే యుద్ధం యొక్క ముందస్తు సూచనలా అనిపించినా, లోతుగా పరిశీలిస్తే ఇది ఒక తాత్విక సత్యం అని తెలుస్తుంది.
రక్షణ మంత్రి భారతదేశం సింధ్‌ను ఆక్రమిస్తుందని చెప్పలేదు. ఎటువంటి రాజకీయ లేదా సైనిక వ్యూహం గురించి కూడా ప్రస్తావించలేదు. బదులుగా, చరిత్ర స్థిరంగా ఉండదు, అది మారుతూనే ఉంటుంది అనే దార్శనిక వైఖరిని వ్యక్తం చేశారు.
ప్రపంచ చరిత్రను చూస్తే సోవియట్ యూనియన్ పతనం, జర్మనీ ఏకీకరణ లేదా సూడాన్ రెండుగా విడిపోవడాన్ని మనం చూడవచ్చు. కాబట్టి, ‘సరిహద్దులు మారవచ్చు’ అనేది చారిత్రక పరంగా తప్పు కాదు. అయితే, దక్షిణ ఆసియా యొక్క సున్నితమైన రాజకీయ పరిస్థితులలో రక్షణ మంత్రి నోటి నుండి వచ్చిన ఈ మాట పాకిస్తాన్‌కు హెచ్చరిక గంటలా మరియు భారతీయులకు సాంస్కృతిక ఏకీకరణ ఆశలా వినిపించింది.
పాకిస్తాన్ ప్రతిస్పందన
ఊహించిన విధంగానే, పాకిస్తాన్ ఈ ప్రకటనపై తీవ్రంగా స్పందించింది. అక్కడి విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ రాజ్‌నాథ్ సింగ్ ప్రకటనను ‘విషపూరితం మరియు కల్పితం‘ అని పేర్కొంది. ఇది పాకిస్తాన్ సార్వభౌమత్వానికి సవాలు విసురుతోందని మరియు ‘అఖండ భారత్’ యొక్క విస్తరణవాద ధోరణిని చూపుతుందని ఇస్లామాబాద్ ఆరోపించింది.
ఇది భారతదేశ విదేశాంగ విధాన దిశానిర్దేశమా?
ఇక్కడ ఉత్పన్నమయ్యే ముఖ్యమైన ప్రశ్న ఏమిటంటే… ఇది భారతదేశం యొక్క తదుపరి విదేశాంగ విధాన దిశానిర్దేశమా? లేదా కేవలం సాంస్కృతిక జాతీయవాదంలో భాగమా? అనేది.
దీనిని నిశితంగా పరిశీలిస్తే కొన్ని అంశాలు స్పష్టమవుతాయి. ఇది ప్రాంతీయ హక్కు కాదు. ఎందుకంటే ఇక్కడ ఎటువంటి దౌత్యపరమైన లేదా అంతర్జాతీయ చట్టాల ప్రస్తావన లేదు. ఇది ప్రధానంగా సింధీ సమాజాన్ని ఉద్దేశించి మాట్లాడిన మాట; వారి భావోద్వేగాలకు స్పందించే ప్రయత్నంలా కనిపిస్తుంది.
కానీ, బీజేపీ యొక్క సాంస్కృతిక జాతీయవాదం సిద్ధాంతంలో భారతదేశాన్ని కేవలం రాజకీయ సరిహద్దులకు పరిమితం చేయకుండా, అది ఒక నాగరికతగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.
ఇక ఆచరణాత్మకంగా ఆలోచిస్తే, సింధ్ తిరిగి భారతదేశంలో భాగం కావడం ప్రస్తుతానికి అసాధ్యం అనే చెప్పాలి. దాని కోసం పాకిస్తాన్‌లో అంతర్గతంగా పెద్ద ఎత్తున రాజకీయ మార్పులు జరగాలి లేదా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో భౌగోళిక మార్పులు సంభవించాలి. ప్రస్తుతానికి అటువంటి లక్షణాలు ఏమీ లేవు. అయితే, అసాధ్యమైనప్పటికీ ఈ విషయాన్ని ప్రస్తావించడం రాజకీయంగా మరియు భావోద్వేగంగా ముఖ్యమైన చర్యగా పరిగణించబడింది.
రాజ్‌నాథ్ సింగ్ చేసిన ఈ ప్రకటన రాత్రికి రాత్రే భారతదేశం మరియు పాకిస్తాన్ సరిహద్దును మార్చదు లేదా దౌత్య సంబంధాలను తెంచుకోదు. కానీ, ఇది చరిత్ర, జ్ఞాపకం మరియు అస్తిత్వం మధ్య ఒక కొత్త సంచలనాన్ని సృష్టించింది అనేది నిజం. ఇది పాకిస్తాన్‌కు ఆందోళన కలిగిస్తే, భారతదేశంలోని సింధీ సమాజానికి ఇది అవసరమైన ఊరటను ఇచ్చింది.