భారతదేశాన్ని సాధారణంగా “నదుల మాత” అని పిలుస్తారు. గంగ, యమున, గోదావరి, కావేరి వంటి నదులను మనం దేవతలుగా, తల్లిగా భావించి పూజిస్తాం. అయితే, మన దేశంలోని వందలాది నదులలో బ్రహ్మపుత్ర నదిని మాత్రమే ‘పురుష నది’ (Male River) అని పిలుస్తారు. దీని వెనుక ఉన్న విశేషాలేంటో చూద్దాం.
బ్రహ్మపుత్ర అనే పేరు ఎలా వచ్చింది?
సంస్కృతంలో ‘బ్రహ్మపుత్ర’ అంటే “బ్రహ్మ యొక్క కుమారుడు” అని అర్థం. పురాణాల ప్రకారం, శంతను మహర్షి భార్య అమోఘ బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహంతో ఒక కుమారుడికి జన్మనిచ్చింది. ఆ బాలుడు భౌతిక రూపంలో ఉండకుండా, నీటి రూపంలోకి మారి భూమిపై ప్రవహించడం ప్రారంభించాడు. బ్రహ్మదేవుడి అంశతో జన్మించడం వల్ల దీనికి ‘బ్రహ్మపుత్ర’ అని పేరు వచ్చింది.
పరశురాముడితో సంబంధం:
ఋషి శంతనువు మరియు అమోఘల సంతానమైన ఈ నీటిని కైలాసం, గంధమాదనం వంటి నాలుగు పర్వతాల మధ్య ఉన్న ‘బ్రహ్మకుండం’ అనే సరస్సులో ఉంచారు. కాలికా పురాణం ప్రకారం, పరశురాముడు తన తల్లిని చంపిన పాపం నుండి విముక్తి పొందడానికి, మానవాళి సంక్షేమం కోసం తన గొడ్డలితో పర్వతాన్ని చీల్చి ఆ నీరు ప్రవహించేలా చేశాడు. అలా బ్రహ్మపుత్ర నది భూమిపైకి వచ్చింది.
వివిధ మతాల్లో గుర్తింపు:
మహాభారతం: పాండవులు వనవాస సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో గడిపారని, కుంతీ దేవి దాహాన్ని తీర్చడానికి అర్జునుడు తన బాణంతో నీటిని సృష్టించాడని జానపద కథలు చెబుతాయి.
బౌద్ధమతం: టిబెట్ ప్రజలు దీనిని ‘త్సాంగ్పో’ అని పిలుస్తారు. కరుణామయుడైన బోధిసత్వుడు హిమాలయాల గుండా మార్గాన్ని సుగమం చేసి ఈ నది ప్రవహించేలా చేశాడని బౌద్ధులు నమ్ముతారు.
ప్రయాణ మార్గం మరియు పేర్లు:
బ్రహ్మపుత్ర నది టిబెట్‌లోని పవిత్ర మానస సరోవరం వద్ద జన్మిస్తుంది. సుమారు 2,900 కిలోమీటర్ల పొడవున్న ఈ నది మూడు దేశాల గుండా ప్రవహిస్తుంది:
టిబెట్: త్సాంగ్పో (Tsangpo)
అరుణాచల్ ప్రదేశ్: దిహాంగ్ (Dihang)
అస్సాం: బ్రహ్మపుత్ర (Brahmaputra)
బంగ్లాదేశ్: జమున (Jamuna)
భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత:
ఇది ప్రపంచంలోని 9వ అత్యంత వెడల్పయిన నది.
అస్సాంలో ఈ నది ‘మజులి’ అనే ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద నదీ ద్వీపాన్ని (River Island) ఏర్పరుస్తుంది.
ఈశాన్య భారతదేశానికి ఇది ప్రధాన జీవనాడి. వ్యవసాయం, చేపల వేట మరియు రవాణాకు ఇది ఎంతో కీలకం.