హిందూ సంప్రదాయంలో పుట్టుక నుండి మరణం వరకు పదహారు సంస్కారాలు ఉన్నాయి. అందులో చివరిది ‘అంత్యసంస్కారం’. స్మశానంలో చితికి నిప్పు పెట్టే ముందు ‘కుండ పగలగొట్టే’ ఆచారాన్ని మనం చూస్తుంటాం. పైకి ఇది కేవలం ఒక ఆచారంలా అనిపించినా, దీని వెనుక జీవిత సత్యం మరియు ఆత్మ ప్రయాణం గురించిన లోతైన అర్థాలు ఉన్నాయి.
దేహం మరియు ఆత్మకు సంకేతం:
హిందూ తత్వశాస్త్రం ప్రకారం, మనిషి శరీరం ఒక మట్టి కుండ వంటిది. మట్టితో చేసిన కుండ ఎలాగూ తిరిగి మట్టిలోనే కలిసిపోతుందో, అలాగే పంచభూతాలతో తయారైన ఈ శరీరం కూడా ఒకరోజు మట్టిలో కలవాల్సిందే. ఇక్కడ కుండ ‘శరీరాన్ని’ సూచిస్తే, దానిలోని నీరు ‘ఆత్మ’కు సంకేతం.
కుండకు రంధ్రాలు ఎందుకు చేస్తారు?
చితి చుట్టూ కుండను మోస్తూ తిరిగేటప్పుడు దానికి చిన్న చిన్న రంధ్రాలు చేస్తారు. ఆ రంధ్రాల ద్వారా నీరు కారిపోవడం అనేది మనిషి ఆయుష్షు లేదా సమయం కరిగిపోవడాన్ని సూచిస్తుంది. చుక్క చుక్కగా నీరు ఖాళీ అయినట్లే, మనిషి ప్రాణం కూడా రోజురోజుకూ శరీరం నుండి దూరమవుతుందని దీని అర్థం. మూడు ప్రదక్షిణలు ముగిసే సమయానికి కుండలోని నీరు పూర్తిగా అయిపోతుంది, అంటే ఆ దేహం యొక్క ఆయుష్షు ముగిసిందని అర్థం.
కుండను పగలగొట్టడం వెనుక ఆధ్యాత్మిక కారణం:
చివరిలో కుండను వెనక్కి విసిరి పగలగొట్టడం అంటే దేహానికి మరియు ఆత్మకు మధ్య ఉన్న బంధం పూర్తిగా తెగిపోయిందని అర్థం.
- ఆత్మకు సందేశం: “నీ నివాసమైన ఈ శరీరం ఇప్పుడు మట్టిగా మారింది, ఈ భూమిపై నీ ఋణం తీరిపోయింది, ఇప్పుడు నువ్వు ముక్తుడవై నీ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించు” అని ఆత్మకు సందేశం ఇవ్వడం దీని ఉద్దేశ్యం.
- మోహం నుండి విముక్తి: కుండ పగిలిన వెంటనే ఆత్మ ఆ దేహంపై ఉన్న మోహాన్ని వదిలేసి సద్గతి వైపు సాగుతుందని నమ్మకం.
శాస్త్రీయ మరియు ఆచరణాత్మక కోణం:
పాత కాలంలో అంత్యక్రియలను బహిరంగ ప్రదేశాల్లో నిర్వహించేవారు. చితి చుట్టూ నీరు చల్లడం వల్ల మంటలు చుట్టుపక్కల ఉన్న ఎండిన గడ్డి లేదా చెట్లకు వ్యాపించకుండా అడ్డుకోవడానికి ఇది సహాయపడేది. అలాగే, కుండను వెనక్కి తిరిగి చూడకుండా పగలగొట్టడం అనేది ‘వైరాగ్యం’ లేదా మరణించిన వారిపై ఉన్న అమితమైన వ్యామోహాన్ని వదిలివేయడాన్ని సూచిస్తుంది.