ప్రపంచంలోని భౌగోళిక రాజకీయ అనిశ్చితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని, ఎప్పుడైనా ప్రపంచ యుద్ధం వంటి పరిస్థితులు తలెత్తే అవకాశం ఉంది. దీని ప్రభావం ఖచ్చితంగా చమురు సరఫరాపై పడుతుంది. ఇటువంటి క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో దేశ ఇంధన భద్రత (Energy Security) గురించి పెట్రోలియం శాఖ మంత్రి హర్దీప్ సింగ్ పూరీ ఫిబ్రవరి 9, 2026న రాజ్యసభలో కీలక సమాచారాన్ని అందించారు.
ముఖ్య అంశాలు:
- 74 రోజుల నిల్వ: ప్రస్తుత (ఫిబ్రవరి 2026) లెక్కల ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు సరఫరా పూర్తిగా నిలిచిపోయినా భారత్ వద్ద 74 రోజులకు సరిపడా చమురు నిల్వలు ఉన్నాయి.
- వ్యూహాత్మక నిల్వలు (SPR): ప్రభుత్వ ఆధీనంలోని భూగర్భ నిల్వల్లో (Strategic Reserves) 9.5 రోజులకు సరిపడా చమురు ఉంది.
- చమురు సంస్థల వద్ద (OMCs): ఐఓసీఎల్ (IOCL), బీపీసీఎల్ (BPCL) వంటి సంస్థల వద్ద మరియు రేవుల్లోని స్టాక్ కలిపి మరో 64.5 రోజులకు సరిపోతుంది.
భారతదేశ రహస్య చమురు నిల్వ కేంద్రాలు (Caverns): వీటిని ఇండియన్ స్ట్రాటజిక్ పెట్రోలియం రిజర్వ్ లిమిటెడ్ (ISPRL) నిర్వహిస్తుంది:
- విశాఖపట్నం (ఆంధ్రప్రదేశ్): 1.33 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల సామర్థ్యం.
- మంగళూరు (కర్ణాటక): 1.5 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల సామర్థ్యం.
- పాడూర్ (కర్ణాటక): 2.5 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల సామర్థ్యం.
- చండీఖోల్ (ఒడిశా): ఇక్కడ కొత్త నిల్వ కేంద్రం త్వరలో ప్రారంభం కానుంది.
గణాంకాల సవరణ మరియు విశ్లేషణ (Corrections & Analysis)
పైన పేర్కొన్న సమాచారంలో కొన్ని సాంకేతిక అంశాలను గమనించాలి:
- ఐఈఏ (IEA) ప్రమాణాలు: అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ (International Energy Agency) నిబంధనల ప్రకారం, సభ్య దేశాలు కనీసం 90 రోజుల నికర చమురు దిగుమతులకు సమానమైన నిల్వలను కలిగి ఉండాలి. భారత్ ప్రస్తుతం 74 రోజుల్లో ఉంది, అంటే ఇంకా 16 రోజుల నిల్వ వెనుకబడి ఉంది.
- చమురు వినియోగం: భారత్ ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద చమురు వినియోగదారు. 74 రోజులు అనేది సగటు వినియోగంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. యుద్ధం వంటి అత్యవసర సమయాల్లో వినియోగం పెరిగితే ఈ రోజులు తగ్గే అవకాశం ఉంది.
- రెండవ దశ (Phase II) విస్తరణ: మంత్రి పేర్కొన్న విధంగా 90 రోజుల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి, ఒడిశాలోని చండీఖోల్ మరియు కర్ణాటకలోని పాడూర్ వద్ద Phase II విస్తరణ పనులు జరుగుతున్నాయి. ఇవి పూర్తయితే భారత్ కు అదనంగా 12 రోజుల నిల్వ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది.
- వాణిజ్య నిల్వలు vs వ్యూహాత్మక నిల్వలు: వార్తలో చెప్పిన 64.5 రోజులు “Commercial Stocks” (వాణిజ్య నిల్వలు). ఇవి సాధారణంగా మార్కెట్ లో చెలామణిలో ఉంటాయి. ప్రభుత్వం నేరుగా నియంత్రించేది కేవలం 9.5 రోజుల వ్యూహాత్మక నిల్వలను మాత్రమే.
ప్రస్తుత ఉద్రిక్తతల దృష్ట్యా భారత్ చమురు నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవడమే కాకుండా, రష్యా వంటి దేశాల నుండి రాయితీపై చమురును కొనుగోలు చేస్తూ తన వ్యూహాన్ని అమలు చేస్తోంది.